ΕΚΠΑΟι ξένες γλώσσες στο σχολείοΥΔΒΜΘ
 

  Αρχική σελίδα  * Νέα και Ανακοινώσεις * Σύνδεσμοι  *  Forums

 

   

Πρόγραμμα Εκμάθησης της Αγγλικής σε πρώιμη παιδική ηλικία (ΠΕΑΠ)

Ενιαίο πρόγραμμα σπουδών για τις Ξένες γλώσσες (ΕΠΣ-ΞΓ)

Οδηγός του εκπαιδευτικού για την εφαρμογή του ΕΠΣ-ΞΓ

Πιλοτική εφαρμογή του ΕΠΣ-ΞΓ και επιμόρφωση

 
  Σκοπός του Οδηγού
  Περιγραφή περιεχομένων του Οδηγού
  Κεφάλαια του Οδηγού:
 

1.

Tο ΕΠΣ-ΞΓ και η εφαρμογή του
 

2.

Tο πλαίσιο του ΕΠΣ-ΞΓ και οι παιδαγωγικές του αρχές
 

3.

Eκπαιδευτικές προσεγγίσεις του ΕΠΣ-ΞΓ
 

4.

Σχέδια μαθημάτων στην λογική της Νέας Μάθησης:
  5. Το Διαδίκτυο στο μάθημα της ξένης γλώσσας
  6. Η διαμεσολάβηση ως σημαντική επικοινωνιακή δραστηριότητα
  7. Η αξιολόγηση του μαθητή της ξένης γλώσσας
  8. Εξετάσεις και δοκιμασίες

 

 

 

 

 

   

Αν και η χρήση των ΤΠΕ στην ξενόγλωσση διδασκαλία και μάθηση δεν περιορίζεται στη χρήση του διαδικτύου, το κεφάλαιο αυτό[1] αναφέρεται κυρίως σε αυτό το θέμα επειδή το διαδίκτυο είναι σήμερα το πιο πολύτιμο βοήθημα για τον εκπαιδευτικό της τάξης που θέλει και είναι υποχρεωμένος από τις εξελίξεις στην κοινωνία μας να αξιοποιήσει πολλαπλές πηγές πληροφόρησης στην τάξη του και να μην κάνει το μάθημά του χρησιμοποιώντας το ένα και μοναδικό βιβλίο, για λόγους που έχουν ήδη συζητηθεί σε προηγούμενα κεφάλαια.  Ο Οδηγός, στην ηλεκτρονική του μορφή, θα εμπλουτιστεί και με άλλα πεδία που αφορούν τη χρήση των ΤΠΕ στην ξενόγλωσση τάξη γενικότερα.

 

5.1. Οι σύγχρονες τεχνολογίες και το ξενόγλωσσο μάθημα

Όπως γνωρίζουμε όλοι μας, η είσοδος των σύγχρονων τεχνολογιών σε διάφορους τομείς της καθημερινής ζωής μας βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη. Από αυτό δεν θα μπορούσε φυσικά να μείνει ανεπηρέαστη η ξενόγλωσση εκπαίδευση. Το μάθημα της ξένης γλώσσας αναμορφώνεται σταδιακά με τη χρήση σύγχρονων τεχνολογιών. Στη συλλογική συνείδηση οι σύγχρονες τεχνολογίες αποτελούν ένδειξη κοινωνικής ανάπτυξης, αλλά και ποιοτικότερης παιδείας, ενώ αποτελεί γενική παραδοχή ότι στις σύγχρονες τεχνολογίες βρίσκεται η απαρχή για την ανανέωση του εκπαιδευτικού συστήματος. Λαμβάνοντας υπόψη ότι οι σύγχρονες τεχνολογίες αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας των μαθητών, είναι σαφές ότι η χρήση τους στο ξενόγλωσσο μάθημα δεν αποτελεί πλέον απλώς το κάτι παραπάνω ή μία εναλλακτική λύση για το ξενόγλωσσο μάθημα, αλλά αναγκαιότητα.

Η αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών στη  διδασκαλία αποτελεί βασική συνιστώσα της νέας πραγματικότητας του ψηφιακού σχολείου, όπως ορίζεται από το ΥΠΔΒΜΘ. Η μεταφορά του γραπτού λόγου από το χαρτί και το μολύβι στην οθόνη του ηλεκτρονικού υπολογιστή έχει ξεκινήσει από τις αρχές της δεκαετίας που διανύουμε και συνεχώς διευρύνεται. Αυτή η πραγματικότητα οδήγησε στην ανάπτυξη ψηφιοποιημένου υλικού για όλα τα μαθήματα που διδάσκονται στα σχολεία της δημόσιας εκπαίδευσης. Οι εκπαιδευτικοί όλων των ειδικοτήτων καλούνται να ανταποκριθούν σε αυτή την πρόκληση αξιοποιώντας τις νέες τεχνολογίες προς όφελος των μαθητών τους.

Είναι γεγονός ότι οι σημερινοί μαθητές, δηλαδή οι νέοι ηλικίας 6-17 ετών, έχουν διαβάσει πολύ περισσότερα κείμενα σε οθόνη παρά σε χαρτί. Τις πρώτες λέξεις που έγραψαν κατά πάσα πιθανότητα τις έγραψαν πληκτρολογώντας τις και όχι γράφοντας με στυλό ή με μολύβι. Τα πρώτα κείμενα με τα οποία ήλθαν σε επαφή, πριν καν πάνε σχολείο,  ήταν κείμενα σε οθόνη, πολυτροπικά και πολυμεσικά, δηλαδή γραπτά κείμενα συνδυασμένα με εικόνες, ήχο και βίντεο. Κείμενα όπου η πληροφορία παρουσιάζεται με πολλούς τρόπους και με πολλά μέσα. Έτσι, ανέπτυξαν και αντίστοιχο ψηφιακό γραμματισμό. Είναι πλέον πολύ συνηθισμένο να ανταλλάσσουν οι νέοι μεταξύ τους βίντεο και φωτογραφίες συνοδευόμενες από γραπτά σχόλια μέσω των κινητών τους. Η γενιά αυτή, όπως και όλες οι επόμενες, ονομάζονται ψηφιακοί γηγενείς, σε αντίθεση με τους γονείς και τους δασκάλους τους, οι οποίοι χαρακτηρίζονται ψηφιακοί μετανάστες αφού οι πρώτες λέξεις που διάβασαν και έγραψαν ήταν σε ένα περιβάλλον εντελώς διαφορετικό από αυτό που περιγράψαμε πριν. Αν αναλογιστούμε ότι οι μικροί μαθητές που τη φετινή σχολική χρονιά θα πάνε στην Α τάξη του δημοτικού σχολείου γεννήθηκαν το 2005, ένα χρόνο δηλαδή πριν την ευρύτατη χρήση του facebook και του twitter, καταλαβαίνουμε ότι αυτά τα παιδιά, έχουν ήδη αναπτύξει έναν εξελιγμένο ψηφιακό γραμματισμό πολύ πριν πάνε στο σχολείο.

Οι νέες τεχνολογίες αναπτύσσονται με γρήγορους ρυθμούς τόσο γρήγορους, που οι γνώσεις που κάποιος απέκτησε δύο χρόνια πριν, σήμερα να θεωρούνται πεπαλαιωμένες. Ας πάρουμε το παράδειγμα του διαδικτύου, το οποίο αποτελεί ένα πολύ αποτελεσματικό μέσο πληροφορίας και επικοινωνίας. Το διαδίκτυο αρχικά χρησιμοποιήθηκε στην εκπαίδευση ως πηγή πληροφόρησης και εύρεσης υλικού. Αυτό ήταν αναμενόμενο, καθώς το διαδίκτυο αποτελείται από ιστοσελίδες, στις οποίες δημοσιεύεται υλικό ευρύτατης ποικιλίας. Η ξενόγλωσση εκπαίδευση βρήκε ένα χώρο, στον οποίο  ο κάθε εκπαιδευτικός είχε πρόσβαση σε πολυάριθμα αυθεντικά πολυτροπικά κείμενα για χρήση μέσα στην τάξη. Αν και το διαδίκτυο έχει βραχύ ιστορικό, εξελίσσεται και προσαρμόζεται στις ανάγκες των χρηστών με ταχύτατους ρυθμούς. Μέσα σε λίγα χρόνια η τεχνολογία του διαδικτύου εξελίχθηκε από τεχνολογία δημοσίευσης (οι ιστοσελίδες) σε τεχνολογία συμμετοχής (τα ιστολόγια). Πλέον, το διαδίκτυο στηρίζεται στη σταδιακά αυξανόμενη δυνατότητα των χρηστών να συνεργάζονται, να διαμοιράζονται πληροφορίες και να προσαρμόζουν το περιβάλλον εργασίας στις ιδιαίτερες ανάγκες τους. Αυτή η δεύτερη γενιά του διαδικτύου, που πλέον επιτρέπει στον αναγνώστη όχι απλώς να διαβάζει, αλλά και να συμμετέχει στη διαμόρφωση του περιεχομένου μίας ιστοσελίδας κάνοντας π.χ. σχόλια σε ένα ιστολόγιο ή δημοσιεύοντας φωτογραφίες σε ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης, ονομάστηκε διαδίκτυο 2.0 (web 2.0). Χαρακτηριστικές και ευρέως γνωστές εφαρμογές του διαδικτύου 2.0 είναι το youtube, τα blogs και τα wikis, αλλά και τα εργαλεία κοινωνικής δικτύωσης όπως το facebook, το twitter και το google+ (http://plus.google.com). Το διαδίκτυο 2.0 έχει εξελιχθεί σε μέσο επικοινωνίας και συνεργασίας και ο εκπαιδευτικός των ξένων γλωσσών μπορεί να το αξιοποιήσει αναθέτοντας διερευνητικές δραστηριότητες ή σχέδια εργασίας στους μαθητές του, οι οποίοι όχι απλά διαβάζουν, αλλά συμμετέχουν με κριτικά σχόλια ή προσθήκες στο τελικό προϊόν, χρησιμοποιώντας τη γλώσσα-στόχο. Παράλληλα, στην διάθεση του εκπαιδευτικού πλέον είναι και διαδραστικές ιστοσελίδες με εφαρμογές εξάσκησης της γλώσσας-στόχου, οι  οποίες μπορούν να παρουσιαστούν σε μία τάξη μέσω του διαδραστικού πίνακα και να μετατρέψουν το μάθημα της ξένης γλώσσας σε μία διαδικασία, την οποία οι μαθητές νοιώθουν πολύ περισσότερο κοντά στην καθημερινότητά τους.

Είναι προφανές ότι το νέο σχολείο θα πρέπει να συμβαδίζει με τις εξελίξεις στην κοινωνία και ο σημερινός εκπαιδευτικός  θα πρέπει να επιδιώκει να είναι μέρος της ζωής των μαθητών του και όχι αποκομμένος από αυτήν. Και η τεχνολογία είναι μέρος της ζωής των μαθητών μας σήμερα.

 

5.2. Το διαδίκτυο και η προσφορά του στον εκπαιδευτικό

Η δυνατότητα διάδρασης, η ευελιξία και η προσαρμοστικότητά του στα δεδομένα του χρήστη αποτελούν βασικά χαρακτηριστικά της δυναμικής του διαδικτύου. Τι μπορεί να προσφέρει όμως το διαδίκτυο στην εκπαιδευτική διαδικασία;

1)      Πρόσβαση στην πληροφορία

Το διαδίκτυο αλλάζει τον τρόπο πρόσβασης στην πληροφορία. Η πρόσβαση στην πληροφορία διευκολύνεται από την χρήση μηχανών αναζήτησης όπως το Google και το Yahoo. Μας παρέχει τη δυνατότητα αναζήτησης ποικίλων πληροφοριών και φυσικά αυθεντικό γλωσσικό υλικό, το οποίο μπορεί να εμπλουτίσει την παραδοσιακή διδασκαλία με βάση το γλωσσικό εγχειρίδιο. Ενδεικτικά αναφέρονται οι ψηφιακές εφημερίδες και εγκυκλοπαίδειες, τα ψηφιακά λεξικά και περιοδικά, οι δικτυακές πύλες για βίντεο όπως ο ιστότοπος http://www.youtube.com, αλλά και οι εκπαιδευτικές δικτυακές πύλες που παρέχουν εξειδικευμένες δραστηριότητες και ασκήσεις για το ξενόγλωσσο μάθημα όπως για την εκμάθηση της Γερμανικής http://www.daf-portal.de[2] και http://www.deutsch-als-fremdsprache.de. Το πλούσιο αυτό γλωσσικό υλικό προσφέρεται για τη διερεύνηση και τη δημιουργική χρήση πληροφοριών από τους μαθητές.

 

2)      Πρόσβαση στην επικοινωνία

Το διαδίκτυο αλλάζει όμως και τις μορφές επικοινωνίας δημιουργώντας τις κατάλληλες προϋποθέσεις για δημιουργική, συνεργατική μάθηση. Μεγάλο μέρος της επικοινωνίας εκτυλίσσεται πλέον μέσα από το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο και τα εργαλεία κοινωνικής δικτύωσης όπως το facebook (http://www.facebook.com), το twitter (http://ww.twitter.com). Μπορούμε να πούμε ότι το διαδίκτυο διευκολύνει την επικοινωνία με άλλους μαθητές και τάξεις μαθητών και με αυτό τον τρόπο αξιοποιεί τα πλεονεκτήματα της συνεργατικής και διαπολιτισμικής μάθησης.

 

3)      Εκπαιδευτικό λογισμικό και ψηφιακά εργαλεία

Το διαδίκτυο επιτρέπει επίσης την πρόσβαση σε εκπαιδευτικό λογισμικό και ψηφιακά εργαλεία. Κυκλοφορούν αρκετά προγράμματα εκμάθησης ξένων γλωσσών (π.χ. το λογισμικό του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Anne-Maries Welt (http://pi-schools.sch.gr/software/ gymnasio/germanika_a_b_c), καθώς και ψηφιακά εργαλεία (π.χ. το λογισμικό κατασκευής ασκήσεων Hot Potatoes στον ιστότοπο http://hotpot.uvic.ca, το λογισμικό παρουσιάσεων EXE στον ιστότοπο http://exelearing.org και το Ψηφιακό Λεξικό της Γερμανικής Γλώσσας στον ιστότοπο http://www.dwds.de). Πώς μπορούμε να κρίνουμε όμως ποια εφαρμογή είναι κατάλληλη για το μάθημά μας; Ένδειξη ποιότητας των εκπαιδευτικών λογισμικών και ψηφιακών εργαλείων αποτελεί σίγουρα ο βαθμός διάδρασης της εφαρμογής με τον μαθητή. Συχνά βασίζονται οι ψηφιακές εφαρμογές σε παλαιότερες θεωρίες μάθησης και δημιουργούν έναν στείρο διάλογο με τον μαθητή, αποκλείοντας  την αυτενέργεια. Η αυτενέργεια των μαθητών και η διερευνητική μάθηση είναι πολύ σημαντικά στοιχεία και πρέπει να υπάρχουν στις εφαρμογές που επιλέγουμε. Το εκάστοτε εκπαιδευτικό λογισμικό για την εκμάθηση της ξένης γλώσσας χρήζει συνεπώς της κριτικής αξιολόγησης από τον εκπαιδευτικό σε σχέση με τους επιδιωκόμενους διδακτικούς στόχους.

 

4)      Εικονική πραγματικότητα

Στο επίπεδο της εικονικής πραγματικότητας το διαδίκτυο μας προσφέρει τη δυνατότητα να δραστηριοποιήσουμε τους μαθητές μας σε εικονικούς κόσμους, με τους οποίους πολλοί μαθητές είναι ήδη εξοικειωμένοι. Για αυτόν τον σκοπό ενδείκνυται π.χ. το λογισμικό second life στον ιστότοπο http://secondlife.com ή η παιγνιώδης εφαρμογή Schatz der Kulturen για την εκμάθηση της Γερμανικής στον ιστότοπο http://ww.schatz-der-kulturen.de. Στην εικονική πραγματικότητα, η οποία βασίζεται στην προσομοίωση, οι μαθητές μας αυτενεργούν διατηρώντας την πραγματική τους ταυτότητα ή υιοθετώντας μια εικονική ταυτότητα.

 

5.3. Απαραίτητη η χρήση του διαδικτύου στο ξενόγλωσσο μάθημα

Η κατάλληλη χρήση του διαδικτύου στο μάθημα αποφέρει σημαντικά οφέλη στην ξενόγλωσση εκπαίδευση συμβάλλοντας αποτελεσματικά στην επίτευξη σημαντικών διδακτικών στόχων, οι οποίοι αποτυπώνονται στον γενικό διδακτικό-παιδαγωγικό προσανατολισμό του Ενιαίου Προγράμματος Σπουδών και αναδεικνύουν την κεντρική θέση του εκπαιδευόμενου στη διαδικασία μάθησης. Στα βασικά οφέλη της χρήσης του διαδικτύου στο μάθημα περιλαμβάνονται τα εξής:

1)      Ενεργός συμμετοχή των μαθητών στη διαδικασία μάθησης

Το διαδίκτυο ευνοεί την κατάκτηση γνώσης διότι μπορεί να προσελκύσει το ενδιαφέρον και την ουσιαστική συμμετοχή των μαθητών μας μέσω δραστηριοτήτων στην τάξη. Μπορούμε να πούμε ότι η χρήση σύγχρονων τεχνολογιών επιτρέπει τη δημιουργία γέφυρας ανάμεσα στο σχολείο και τις καθημερινές συνήθειες των μαθητών. Συμβάλλει στον επαναπροσδιορισμό της διαχωριστικής γραμμής ανάμεσα στη σχολική πραγματικότητα και τον ελεύθερο χρόνο των μαθητών και συνεπώς στη δημιουργική αλληλεπίδραση των δύο αυτών χώρων, οι οποίοι στην παραδοσιακή διδασκαλία είναι συχνά απομονωμένοι.

 

2)      Προαγωγή της διερευνητικής μάθησης

Το διαδίκτυο ενισχύει τη διερευνητική μάθηση, η οποία αποτελεί προϋπόθεση για την κατάκτηση στέρεας και όχι ανενεργούς, προσωρινής γνώσης. Η σταδιακά αυξανόμενη ικανότητα της αυτοδιαχείρισης του μαθητή προϋποθέτει επαρκή ψηφιακό γραμματισμό που γίνεται ολοένα και πιο δεδομένος σε μικρές ηλικίες καθώς και την κατάκτηση των απαραίτητων στρατηγικών μάθησης για τον απαραίτητο προσανατολισμό του μαθητή στην πληθώρα πληροφοριών του διαδικτύου.

 

3)      Σύνθετο περιβάλλον μάθησης

Για το μάθημα της ξένης γλώσσας το διαδίκτυο θέτει στη διάθεσή μας ένα πλουσιότατο, ανοικτό, πολυδιάστατο και αυθεντικό περιβάλλον μάθησης. Τι σημαίνει όμως αυτό συγκεκριμένα; Η αυθεντικότητα και η πολυτροπικότητα των πληροφοριών στο διαδίκτυο δίνει τη δυνατότητα στον μαθητή ανάλογα με το εκάστοτε γνωστικό και εμπειρικό υπόβαθρο να προσεγγίσει και να επεξεργαστεί σύνθετες πληροφορίες με διαφορετικούς τρόπους. Μπορεί να επιλέξει τη μαθησιακή διαδρομή που θα ακολουθήσει, και να προσλάβει πληροφορίες πολυαισθητηριακά.[3] Έτσι μπορούμε, διδάσκοντας π.χ. την αναζήτηση ενός αξιοθέατου ή μιας υπηρεσίας, να παρουσιάζουμε χάρτες, πορείες, σχέσεις, παράλληλα αξιοθέατα και να αντλούμε από το υπερκείμενο μέσω της χρήσης συνδέσμων σε άλλους ιστότοπους πληροφορίες για την ιστορία, τις τέχνες και την παράδοση. Η πολυτροπικότητα των πληροφοριών, η διαδραστικότητα και η δυνατότητα προσαρμογής στις ιδιαίτερες συνθήκες της τάξης και του κάθε μαθητή (εξατομίκευση της διδασκαλίας) αποτελούν σημαντικά οφέλη για το μάθημα της ξένης γλώσσας. Μέσω της εξατομίκευσης της μάθησης αυξάνονται οι πιθανότητες για την αξιοποίηση της πρότερης γνώσης και εμπειρίας των μαθητών ως αφετηρία για την κατάκτηση νέας γνώσης καθώς και η πιθανότητα επιτυχημένων κατασκευών γνώσης.

 

4)      Προαγωγή της συνεργατικής και διαπολιτισμικής μάθησης

Το διαδίκτυο προάγει τη συνεργατική και διαπολιτισμική διάσταση της μάθησης και την δυνατότητα διάδρασης με άλλους μαθητές, με άλλες τάξεις, με τον καθηγητή, με φυσικούς ομιλητές της ξένης γλώσσας καθώς και με διαδικτυακές κοινότητες. Η ανεύρεση και η ανταλλαγή πολυτροπικών πληροφοριών, η συνεργασία με άλλους μαθητές και άλλες σχολικές τάξεις είναι εύκολη και οικονομική. Σημαντικό στοιχείο αποτελεί ότι η συνεργατική, κοινωνική διάσταση της μάθησης ενυπάρχει και στην κατάκτηση της μητρικής γλώσσας και είναι φυσικά σημαντική και για την εκμάθηση της ξένης γλώσσας.

 

5.4.  Η αξιοποίηση του διαδικτύου στο ξενόγλωσσο μάθημα

Είναι δεδομένο ότι με την κατάλληλη ενσωμάτωση των σύγχρονων τεχνολογιών στην εκπαιδευτική διαδικασία το σχολείο μπορεί να συμβαδίσει με την κοινωνία της πληροφορίας και να προετοιμάσει τους μαθητές για τις προκλήσεις της. Όμως, η άκριτη ευφορία για τις σύγχρονες τεχνολογίες μπορεί να οδηγήσει στην εσφαλμένη πεποίθηση ότι οι ψηφιακές τεχνολογίες μπορούν να μεταρρυθμίσουν τη γλωσσική αγωγή ανεξάρτητα από την αξιοποίηση κατάλληλων διδακτικών σεναρίων. Εξάλλου δεν είναι λίγα τα παραδείγματα που δείχνουν ότι ένα μάθημα χωρίς την απαραίτητη οργάνωση δεν βελτιώνεται αυτόματα με τη χρήση σύγχρονων τεχνολογιών. Συνεπώς, η δημιουργική χρήση σύγχρονων τεχνολογιών καθαυτή δεν αποτελεί πανάκεια για την ανανέωση του εκπαιδευτικού έργου, αλλά απαιτεί νηφαλιότητα, ξεκάθαρους διδακτικούς στόχους και το κατάλληλο διδακτικό σενάριο. Είναι χαρακτηριστικό ότι η χρήση σύγχρονων τεχνολογιών χωρίς το κατάλληλο διδακτικό σενάριο αναπαράγει παραδοσιακές διδακτικές πρακτικές, όπως η μετωπική διδασκαλία, η οποία από διδακτική άποψη έχει σαφώς περιορισμένη αποτελεσματικότητα. Σημαντική παράμετρος για τη δημιουργική χρήση των σύγχρονων τεχνολογιών στο μάθημα αποτελεί λοιπόν το διδακτικό σενάριο, με βάση το οποίο ενσωματώνουμε τις σύγχρονες τεχνολογίες στο μάθημα της ξένης γλώσσας.[4] Διότι από το αυξημένο μαθησιακό δυναμικό των σύγχρονων τεχνολογιών σε σχέση με παραδοσιακές τεχνολογίες μπορούμε να επωφεληθούμε μόνο, εάν οι τεχνολογικές δυνατότητες συγκεραστούν με το κατάλληλο διδακτικό σενάριο, έτσι ώστε να αξιοποιηθούν τα πλεονεκτήματα της τεχνολογίας με την επιλογή κατάλληλων δραστηριοτήτων για τους μαθητές.

Στο εξής παρουσιάζουμε τρία διδακτικά σενάρια, τα οποία διαφοροποιούνται ως προς τον βαθμό καθοδήγησης των μαθητών από τον εκπαιδευτικό. Συγκεκριμένα αναλύονται οι ιδιαιτερότητες του καθοδηγητικού, του διερευνητικού και του δυναμικού διδακτικού σεναρίου:

1)      Το καθοδηγητικό διδακτικό σενάριο

Στο καθοδηγητικό διδακτικό σενάριο ο μαθητής καλείται να επεξεργαστεί κείμενα και ασκήσεις με βάση ένα εκπαιδευτικό λογισμικό, το οποίο αναπτύσσει ένα διάλογο μαζί του (π.χ. το εκπαιδευτικό λογισμικό Wolkenkratzer για την εκμάθηση της Γερμανικής στον ιστότοπο http://www.lernbuch-zentrum.de). Εναλλακτικά ο μαθητής επεξεργάζεται κείμενα και παραδοσιακές ασκήσεις κλειστού τύπου, π.χ. ασκήσεις πολλαπλής επιλογής ή ασκήσεις επιλογής σωστού-λάθους, τις οποίες παράγει ο εκπαιδευτικός (π.χ. με το λογισμικό παραγωγής ασκήσεων hot potatoes στον ιστότοπο http://hotpot.uvic.ca) ή χρησιμοποιώντας εκπαιδευτικό λογισμικό (π.χ. με το λογισμικό παρουσιάσεων exe  στον ιστότοπο http://exelearning.org/). Κοινό στοιχείο σου σεναρίου αυτού αποτελεί ο υψηλός βαθμός καθοδήγησης και η περιορισμένη αυτοδιαχείριση του μαθητή. Σε αυτό το διδακτικό σενάριο προσάπτεται συχνά η κριτική ότι βασίζεται σε συμπεριφοριστικές θεωρήσεις της μάθησης, οι οποίες προσφέρουν περιορισμένη αυτενέργεια στον μαθητή, ενώ εστιάζει συχνά μέσω παραδοσιακών μορφών ασκήσεων όπως ασκήσεις αντιστοίχισης ή  πολλαπλής επιλογής στην αυτοματοποίηση δομικών στοιχείων της γλώσσας, κυρίως γραμματικών και λεξιλογικών. Με την επίγνωση αυτών των περιορισμών μπορεί το εν λόγω σενάριο να μας χρησιμεύσει σε ορισμένες περιπτώσεις, π.χ. στην ανάπτυξη της γραμματικής ή λεξιλογικής ικανότητας σε μαθητές με ανάλογο μαθησιακό προφίλ ή της εξάσκησης των δεξιοτήτων κατανόησης προφορικού ή γραπτού λόγου. Λόγω της περιορισμένης του αποτελεσματικότητας δεν προτείνεται όμως ως βασικό διδακτικό σενάριο για το μάθημα της ξένης γλώσσας.

 

2)      Το διερευνητικό διδακτικό σενάριο

Στο διερευνητικό διδακτικό σενάριο αποκτά ο μαθητής περισσότερες επιλογές και υψηλότερο βαθμό αυτενέργειας, αφού καλείται να επεξεργαστεί (συνήθως σε ομαδικές εργασίες) ασκήσεις ή δραστηριότητες χρησιμοποιώντας το διαδίκτυο ως πολυδιάστατο περιβάλλον μάθησης για τη στοχευμένη άντληση πληροφοριών και την επεξεργασία τους. Οι δραστηριότητες που αναλαμβάνει ο μαθητής μπορεί να καθοδηγούνται από εκπαιδευτικό πρόγραμμα με διερευνητικό χαρακτήρα ή από τον εκπαιδευτικό. Είναι σημαντικό να συνοδεύουμε την περιήγηση των μαθητών στο διαδίκτυο με φύλλα εργασίας που προσδιορίζουν με ακρίβεια και σαφήνεια στους μαθητές τι πρέπει να αναζητήσουν, να αναλύσουν και να συνθέσουν εκ νέου. Ανάλογα με το γλωσσικό επίπεδο των μαθητών μας, την ηλικία και την πρότερη εμπειρία τους είναι απαραίτητο να τους καθοδηγούμε, προσδιορίζοντας συγκεκριμένους ιστότοπους ως πηγές, ώστε να αποφεύγεται ο αποπροσανατολισμός τους κατά την περιήγηση στο διαδίκτυο. Ένα παράδειγμα για τη χρήση του διερευνητικού σεναρίου αποτελεί η επεξεργασία ενός κειμένου (π.χ. από το γλωσσικό εγχειρίδιο που χρησιμοποιούμε στην τάξη) και η συνακόλουθη δραστηριοποίηση των μαθητών με ένα φύλλο εργασίας για την ανεύρεση και οργάνωση σχετικών πληροφοριών στο διαδίκτυο, όπως η αποτίμηση ενός βίντεο. Η πρόσληψη του βίντεο μπορεί να αποτελέσει βάση για να συμπληρώσουν οι μαθητές μας ένα κείμενο με κενά ή να τοποθετήσουν μια σειρά προτάσεων στη σωστή σειρά (για περισσότερα παραδείγματα για την εκμάθηση της Γερμανικής και Αγγλικής βλ. τους ιστότοπους http://babylonia.ch/1/webquest, http://webquest.org και http://xenios.cti.gr, http://www.goethe.de/ins/pl/kra/prj/que/deindex.htm).

 

3)      Το δυναμικό διδακτικό σενάριο

Το δυναμικό διδακτικό σενάριο βρίσκεται στον αντίποδα του καθοδηγητικού σεναρίου. Εδώ αναλαμβάνουν οι μαθητές ιδιαίτερα δημιουργικό και ενεργό ρόλο παράγοντας  γνώση. Για τη διαμόρφωση διδακτικών σεναρίων, στα οποία οι μαθητές μας αναλαμβάνουν ενεργό ρόλο, ενδείκνυται η χρήση ψηφιακών εργαλείων από τους ίδιους τους μαθητές όχι από τον εκπαιδευτικό. Η δράση των μαθητών μπορεί να αφορά στην παραγωγή ασκήσεων  (π.χ. με το προαναφερθέν λογισμικό παραγωγής ασκήσεων Hot Potatoes στον ιστότοπο http://hotpot.uvic.ca) ή στην πολυτροπική απεικόνιση ενός θεματικού πεδίου (π.χ. με το προαναφερθέν λογισμικό παρουσιάσεων exe  στον ιστότοπο http://exelearning.org) . Στο δυναμικό σενάριο οι μαθητές καλούνται να επεξεργαστούν ένα θέμα-ζήτημα το οποίο εμπεριέχει έναν προβληματισμό, να επιλύσουν ένα πρόβλημα ακολουθώντας μια σειρά από βήματα, τα οποία προσδιορίζουν κυρίως οι ίδιοι, κατά κανόνα συνεργατικά σε ομαδικές εργασίες, έχοντας μεγάλο βαθμό αυτονομίας στη λήψη αποφάσεων. Οι δράσεις τους συνδέονται συνήθως με την ανάλυση κειμένων, με στόχο την παραγωγή ασκήσεων, οι οποίες απευθύνονται σε άλλους μαθητές ή την αναζήτηση πληροφοριών στο διαδίκτυο, την αξιολόγησή τους και την εκ νέου σύνθεσή τους με στόχο τη διατύπωση λύσεων για ένα πρόβλημα. Σημαντική θέση κατέχει εδώ η διαπραγμάτευση της γνώσης σε ομαδικές συνεργατικές διαδικασίες. Χαρακτηριστική για αυτό το διδακτικό σενάριο είναι επίσης η παρουσίαση των αποτελεσμάτων στην τάξη. Προϋπόθεση για την κατάλληλη εφαρμογή του δυναμικού σεναρίου είναι η εξοικείωση των μαθητών με ανοικτές μορφές μάθησης όπως τα σχέδια εργασίας, τα οποία αποτελούν ιδανική μορφή μάθησης για την πραγμάτωση του συγκεκριμένου διδακτικού σεναρίου (για σχετικά παραδείγματα βλ. την ενότητα Σχέδια εργασίας στο δυναμικό διδακτικό σενάριο). Το σενάριο αυτό εμπεριέχει υψηλό δυναμικό μάθησης, αλλά απαιτεί και την κατάλληλη προετοιμασία των μαθητών μας. Όσο βελτιώνεται η ικανότητα αυτενέργειας που διαθέτουν εδώ ανήκουν o ψηφιακός γραμματισμός και η αυτόνομη ικανότητα αναζήτησης, κριτικής ανάλυσης και σύνθεσης των πληροφοριών, μπορεί να μειώνεται και η καθοδήγηση των μαθητών.

 

Κάνοντας μια συνολική αποτίμηση των παραπάνω σεναρίων μπορούμε να πούμε ότι το καθοδηγητικό διδακτικό σενάριο εμπεριέχει παραδοσιακές στάσεις και αντιλήψεις για τη σχολική μάθηση συμβάλλοντας στην επικέντρωση της διδασκαλίας στη μετάδοση γνώσης, η οποία είναι συχνά απομονωμένη από πρακτικές δεξιότητες και αποστασιοποιημένη από την ιδιαίτερη σημασία της για τον μαθητή. Στον αντίποδα αυτού του διδακτικού σεναρίου, το οποίο μολονότι έχει περιορισμένη διδακτική αξία συχνά αναπαράγεται με τη χρήση σύγχρονων τεχνολογιών, βρίσκονται νεώτερες διδακτικές-παιδαγωγικές προσεγγίσεις, στις οποίες βασίζεται το Ενιαίο Πρόγραμμα Σπουδών για τις ξένες γλώσσες, και οι οποίες τοποθετούν τον μαθητή στο κέντρο της διαδικασίας μάθησης αξιώνοντας αποτελεσματικότερη μάθηση. Το διερευνητικό και το δυναμικό διδακτικό σενάριο αποτελούν κατάλληλα, αλλά και απαιτητικότερα διδακτικά σενάρια σε σχέση με το καθοδηγητικό σενάριο, διότι συνδυάζουν την προαγωγή της γλωσσικής ικανότητας με την ανάπτυξη κριτικής ικανότητας και προβληματισμού. Φαίνεται συνεπώς ότι και τα τρία διδακτικά σενάρια προάγουν σε διαφορετικό βαθμό τη δημιουργικότητα και την συνεργασία ανάμεσα στους μαθητές και μπορούν να εφαρμοστούν με τις κατάλληλες δραστηριότητες τόσο εντός όσο και εκτός της τάξης συμβάλλοντας στην άρση της διχοτόμησης μεταξύ σχολείου και ελεύθερου χρόνου, ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες της κάθε τάξης και του κάθε μαθητή.

 

5.5. Δυναμικό διδακτικό σενάριο και σχέδια εργασίας

Μια κατάλληλη, από διδακτική και παιδαγωγική άποψη, μέθοδος για την πραγμάτωση του δυναμικού διδακτικού σεναρίου είναι τα σχέδια εργασίας. Τα σχέδια εργασίας ως ανοικτός τύπος μάθησης αποτελούν μία εναλλακτική μέθοδο στην παραδοσιακή διδασκαλία και επιτρέπουν την ολιστική προσέγγιση της ξένης γλώσσας, τη συνεργατική μάθηση και υψηλό βαθμό αυτενέργειας. Ιδιαίτερα με τη συνδρομή των σύγχρονων τεχνολογιών τα σχέδια εργασίας μπορούν συμβάλουν στην προαγωγή ελεύθερων και δημιουργικών δραστηριοτήτων κατά την εκμάθηση ξένων γλωσσών.

Τα σχέδια εργασίας με την εκπαιδευτική υποστήριξη του υπολογιστή, τα οποία διενεργούνται στο πλαίσιο μιας τάξης, βασίζονται στη χρήση του διαδικτύου ως πηγής πληροφόρησης και επικοινωνίας[5] και στοχεύουν στην επεξεργασία των επιμέρους πτυχών ενός θέματος από ομάδες εργασίας. Ιδέες για σχέδια εργασίας σε γερμανική γλώσσα είναι αναρτημένες στους ιστότοπους http://www.goethe.de/ins/ie/prj/scl/prt/deindex.htm και http://www.uncg.edu/~lixlpurc/GIP. Σχηματικά μπορούμε να αναπαραστήσουμε ένα σχέδιο εργασίας, το οποίο διεξάγουμε στην τάξη μας, ως εξής:

Τα σχέδια εργασίας απαιτούν μια ιδιαίτερα προσεκτική προετοιμασία από μέρους μας, ώστε να αποδώσουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Η χρονική διάρκεια ενός σχεδίου εργασίας ποικίλλει από λίγες εβδομάδες μέχρι και ένα ολόκληρο σχολικό έτος. Ως θεματική αφετηρία ενός σχεδίου εργασίας λειτουργεί συνήθως ένα πρόβλημα-ζήτημα, το οποίο εμπεριέχει ή οδηγεί σε έναν προβληματισμό, στη διατύπωση του οποίου προτείνεται να συνεργαστούμε με τους μαθητές μας. Το κυρίως θέμα συσχετίζεται συνήθως με επιμέρους πτυχές του θέματος που γίνονται αντικείμενο διαπραγμάτευσης σε ομάδες εργασίας, τις οποίες καταρτίζουμε με βάση το επίπεδο γλωσσικής ικανότητας και του ψηφιακού γραμματισμού των μαθητών, το φύλο και τις προτιμήσεις τους. Από παιδαγωγική άποψη είναι σημαντικό να εκπροσωπούνται στις ομάδες εργασίας μαθητές με διαφορετικές ικανότητες, ώστε να υπάρχει η δυνατότητα αμοιβαίας υποστήριξης καθώς και τα δύο φύλα για την ύπαρξη ισορροπίας στις ομάδες. Οι ομάδες διαπραγματεύονται τον τρόπο προσέγγισης του προβλήματος, τη διατύπωση προτάσεων για την αποτύπωση του θέματος ή την λύση του προβλήματος καθώς και μορφές για την παρουσίαση των λύσεων στην τάξη  (π.χ. συμπαραγωγή ενός πολυτροπικού κειμένου και παρουσίασή του σε μορφή ιστοσελίδας ή ενός ιστολογίου ή με την βοήθεια του λογισμικού PowerPoint κλπ.). Οι μαθητές διατυπώνουν ερωτήματα,  συλλέγουν και αξιολογούν πληροφορίες από το διαδίκτυο και προβαίνουν συνεργατικά σε μια νέα σύνθεση, στο τελικό προϊόν του σχεδίου εργασίας, το οποίο παρουσιάζουν στην τάξη ή στο πλαίσιο μιας εκδήλωσης (π.χ. με τους γονείς και τοπικούς φορείς) ή το δημοσιοποιούν στο διαδίκτυο. Προτείνουμε επίσης τη χρήση ενός ημερολογίου δραστηριοτήτων από τις ομάδες εργασίας, στο οποίο οι μαθητές καταγράφουν τη διαδικασία λήψης αποφάσεων στην ομάδα, τις διαδικασίες αναζήτησης, συλλογής, ανάλυσης και σύνθεσης στοιχείων για την επεξεργασία του θέματος-ζητήματος. Το ημερολόγιο δραστηριοτήτων λειτουργεί ως εργαλείο αναστοχασμού πάνω στη διαδικασία μάθησης μετά το πέρας του σχεδίου εργασίας και αποτελεί στέρεη βάση στη φάση της αξιολόγησής του, η οποία είναι προϋπόθεση για τη βελτίωση της μελλοντικής εφαρμογής ανάλογων σχεδίων εργασίας.

Ένας ιδιαίτερος τύπος σχεδίων εργασίας είναι τα συνεργατικά σχέδια εργασίας, τα οποία διεξάγονται ανάμεσα σε αδελφοποιημένες διεθνείς τάξεις.[6] Τα σχέδια αυτά βασίζονται όπως και ο πρώτος τύπος σχεδίων εργασίας στην επεξεργασία ενός θέματος από ομάδες εργασίας, οι οποίες όμως εδώ συνεργάζονται με ομάδες εργασίας μίας ή περισσότερων αδελφοποιημένων τάξεων.

Παρακάτω παρουσιάζονται σχηματικά το θεματικό και χρονικό πλαίσιο, οι ομάδες εργασίας και η συνεργασία των αδελφοποιημένων τάξεων:

 

Η συνεργασία των τάξεων εκτυλίσσεται συνήθως με τη βοήθεια μίας πλατφόρμας συνεργασίας, η οποία λειτουργεί ως εικονική τάξη ή μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Τα συνεργατικά σχέδια εργασίας αξιοποιούν πραγματικές καταστάσεις επικοινωνίας που ευνοούν τη γλωσσική και διαπολιτισμική μάθηση, καθώς αποκτούν νόημα για τους μαθητές. Μέσω του ιστότοπου http://www.etwinning.net (βλ. επίσης την ελληνική εκδοχή στο http://etwinning.sch.gr) είναι εφικτή η δρομολόγηση συνεργασιών ανάμεσα σε διεθνείς τάξεις σχολείων, οι οποίες αναζητούν συνεργασία με τη βοήθεια της συνεργατικής πλατφόρμας (εικονικής τάξης) Twin Space. Διαθέσιμη σε όλους μας είναι φυσικά και συνεργατική πλατφόρμα Η Τάξη του Πανελλήνιου Σχολικού Δικτύου (www.sch.gr). Παραδείγματα συνεργατικών σχεδίων εργασίας αποτελεί το Teddy Bear Project στον ιστότοπο http://www.iearn.org.au/tbear, ενώ προσανατολισμένα στην εκμάθησης της Γερμανικής είναι τα συνεργατικά σχέδια εργασίας Bild der Anderen στον ιστότοπο http://www.goethe.de/ins/pl/lp/prj/bld/deindex.htm, Mediterrania στον ιστότοπο http://www.goethe.de/lhr/pro/mediterrania/index.htm και Odyssee στον ιστότοπο http://www.goethe.de/lhr/pro/odyssee.[7]

Στα θετικά στοιχεία της μάθησης μέσω σχεδίων εργασίας ανήκουν πέρα από την προαγωγή της γλωσσικής ικανότητας ο σεβασμός στην προσωπικότητα του μαθητή, η εστίαση στο περιεχόμενο, δηλαδή στις επικοινωνιακές λειτουργίες της γλώσσας, η αυθεντικότητα της επικοινωνίας, η πραγμάτωση υψηλού βαθμού αυτοδιαχείρισης εκ μέρους των μαθητών, η ανάπτυξη συνεργατικών και διαπολιτισμικών δεξιοτήτων και η προαγωγή της δημιουργικότητας και της κριτικής ικανότητας. Τα σχέδια εργασίας προσφέρονται επίσης για τη διαθεματική προσέγγιση της γνώσης, την επικοινωνία ανάμεσα σε διαφορετικά αντικείμενα μάθησης και την διαπολιτισμική μάθηση (π.χ. ξένης γλώσσας και Ελληνικής, ξένης γλώσσας και Ιστορίας ή ξένης γλώσσας και Γεωγραφίας).

 

5.6. O ρόλος του εκπαιδευτικού στην ψηφιακή εποχή

Οι σύγχρονες τεχνολογίες δεν οδηγούν φυσικά στην κατάργηση του εκπαιδευτικού ή του συμβατικού ξενόγλωσσου μαθήματος, αλλά στον εμπλουτισμό του και στη βελτίωσή του. Η εισαγωγή των σύγχρονων τεχνολογιών στην εκπαίδευση σε συνδυασμό με τις νέες διδακτικές-παιδαγωγικές προσεγγίσεις συνεπάγονται την τοποθέτηση του μαθητή στο κέντρο της διαδικασίας μάθησης. Ο μαθητής καλείται να αναλάβει ενεργό ρόλο και προσωπική ευθύνη για τη διαδικασία μάθησης. Τα νέα αυτά δεδομένα απαιτούν τον επαναπροσδιορισμό του ρόλου μας στην τάξη.

Σε τι συνίσταται όμως αυτός ο νέος ρόλος; Για την επίτευξη της αναμόρφωσης του ξενόγλωσσου μαθήματος είναι απαραίτητη η ευελιξία και η διάθεση ανανέωσης της διδακτικής πράξης από την πλευρά μας. Καλούμαστε να αφουγκραστούμε τα νέα δεδομένα που προκύπτουν από την εισαγωγή της τεχνολογίας στην καθημερινότητα των μαθητών, τα ενδιαφέροντά τους και να επιτύχουμε την τόσο σημαντική για τη δραστηριοποίηση των μαθητών σύνδεση ανάμεσα σε σχολείο και ελεύθερο χρόνο. Κοινός τόπος μέχρι πρόσφατα ήταν ότι κύρια πηγή πληροφοριών στο μάθημα ήταν ο εκπαιδευτικός και το γλωσσικό εγχειρίδιο, συχνά στο πλαίσιο μετωπικής διδασκαλίας. Η είσοδος των σύγχρονων τεχνολογιών στην τάξη δημιουργεί τις προϋποθέσεις για ένα πιο δημιουργικό μάθημα, στο οποίο δεν περιοριζόμαστε στη μετάδοση γνώσεων με την παραδοσιακή έννοια. Αντίθετα κατευθύνουμε την αναζήτηση καθοδηγώντας τους μαθητές στην ανακάλυψη, γινόμαστε συμπαραγωγοί και συνδιαμορφωτές στη διαδικασία μάθησης, συμβουλεύουμε και ενθαρρύνουμε τους μαθητές μας, ερευνούμε πηγές, αξιολογούμε και επιλέγουμε εργαλεία και πληροφορίες.

Τι μπορούμε να κάνουμε ώστε να ανταποκριθούμε με επιτυχία στα δεδομένα του Νέου σχολείου;

  • Σημαντικό είναι να επιλέγουμε το κατάλληλο διδακτικό σενάριο δίνοντας έμφαση σε ελεύθερες δημιουργικές δραστηριότητες με βάση κοινές διερευνητικές εργασίες ή εκτενέστερα σχέδια εργασίας, να επιλέγουμε κατάλληλα ψηφιακά εργαλεία και εφαρμογές, να οργανώνουμε τη χρήση τους εντός και εκτός τάξης και να θέτουμε στη διάθεση των μαθητών ένα σύνθετο περιβάλλον μάθησης, το οποίο να επιτρέπει τη σύνδεση της νέας με την πρότερη γνώση και εμπειρία και να δημιουργεί τις προϋποθέσεις για επιτυχημένες κατασκευές γνώσης. Καλούμαστε επίσης να προετοιμάσουμε κατάλληλα τους μαθητές, ώστε να είναι σε θέση να αντεπεξέλθουν στις απαιτήσεις των διδακτικών σεναρίων ιδιαίτερα των σεναρίων που έχουν διερευνητικό και δυναμικό χαρακτήρα τα οποία βοηθούν το μαθητή να αυτενεργήσει. Για αυτό τον σκοπό είναι σημαντική η κατάλληλη και σταδιακή καθοδήγηση των μαθητών.

  • Να ενθαρρύνουμε τους μαθητές μας να επιλέγουν θέματα που αφορούν την ηλικία και τα ενδιαφέροντά τους και τους αγγίζουν συναισθηματικά, ώστε να έχουν κίνητρο για την ανάληψη πρωτοβουλιών και συνεπώς για την ενεργό προσέγγιση της γνώσης.

  • Να δραστηριοποιούμε τους μαθητές μας στο πλαίσιο σχεδίων εργασίας με στόχο τη διερευνητική κατάκτηση της ξένης γλώσσας σε ένα σύνθετο ψηφιακό περιβάλλον, την κριτική ανάλυση και σύνθεση νοημάτων. Κεντρική θέση κατέχει εδώ η εξατομικευμένη καθοδήγησή τους στην αναζήτηση πληροφοριών στο διαδίκτυο μέσω  συγκεκριμένων παραπομπών σε κατάλληλες πηγές πληροφοριών.

  • Να δημιουργούμε τις προϋποθέσεις, ώστε οι μαθητές μας να προσεγγίζουν την γνώση συνεργατικά, να αναπτύσσουν κοινωνική συνείδηση μέσω της διαπραγμάτευσης απόψεων καθώς και τρόπων προσέγγισης της γνώσης σε ομαδικές εργασίες στο πλαίσιο της ομάδας, το οποίο προσφέρει ένα ασφαλές περιβάλλον επικοινωνίας με άλλους μαθητές.

  • Να ενθαρρύνουμε τους μαθητές μας να πειραματίζονται με στρατηγικές μάθησης και επεξεργασίας κειμένων που λειτουργούν ως μέσα για την κατανόηση αυθεντικών πολυτροπικών κειμένων και να διαμορφώνουμε τις συνθήκες για τη μεταξύ τους επικοινωνία στο διαδίκτυο. Σε αυτό το πλαίσιο είναι σημαντικό να προσφέρουμε στους μαθητές μας τη δυνατότητα να κατανοούν τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουν, καθιστώντας διαφανή τον διδακτικό στόχο που επιδιώκουμε και τα μέσα, με τα οποία σχεδιάζουμε το ξενόγλωσσο μάθημα. Στόχος είναι να γίνονται μέτοχοι των μεθόδων που χρησιμοποιούμε για την κατάκτηση της ξένης γλώσσας και να τις ελέγχουν σταδιακά αυτόνομα.

 

5.7. Παραδείγματα λογισμικού και διαδικτυακών εργαλείων

Η εισαγωγή των νέων τεχνολογιών στην εκπαίδευση έχει πλέον ξεπεράσει την απλή χρήση των βασικών πακέτων λογισμικού οργάνωσης γραφείου όπως π.χ. το εμπορικό Microsoft Office ή το ελεύθερο Open Office (http://el.openoffice.org) και τα επιμέρους προγράμματά τους όπως συνέβαινε στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Έχουν πλέον δημιουργηθεί εξειδικευμένα πακέτα λογισμικού που επιτρέπουν στον εκπαιδευτικό είτε να τα αξιοποιήσει ως έχουν μέσα στην τάξη είτε μέσω αυτών να αναπτύξει εξατομικευμένα πλήρη σχέδια μαθημάτων απόλυτα ταυτισμένα με τις ανάγκες των δικών του τάξεων. Αν και πολλά από αυτά διατίθενται στην αγορά ως εμπορικά προϊόντα, υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός εκπαιδευτικού λογισμικού διαθέσιμος στο διαδίκτυο. Ιδιαίτερο διδακτικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η συνεισφορά των ψηφιακών εργαλείων στην εκμάθηση της ξένης γλώσσας όταν αυτά χρησιμοποιούνται με το κατάλληλο διδακτικό σενάριο από τους ίδιους τους μαθητές.

Η χρήση του διαδικτύου από τους εκπαιδευτικούς έχει επίσης εξελιχθεί αντίστοιχα. Αρχικά το διαδίκτυο αποτελούσε κυρίως πηγή εύρεσης αυθεντικού υλικού που μπορούσε να αξιοποιηθεί ως πρόσθετο διδακτικό υλικό για τον εμπλουτισμό του κάθε μαθήματος. Έτσι ο κάθε εκπαιδευτικός αξιοποιούσε το διαδίκτυο ως μέσο πρόσβασης σε μια ανεξάντλητη πηγή πρόσθετου υλικού με τη μορφή κειμένων, ήχου, εικόνας ή βίντεο. Πολύ γρήγορα όμως, το διαδίκτυο άρχισε να αξιοποιείται και ως πηγή εύρεσης και καταφόρτωσης δωρεάν διατιθέμενου εκπαιδευτικού λογισμικού.

Σήμερα πλέον, οι νέες δυνατότητες του διαδικτύου επιτρέπουν τη δημιουργία διαδικτυακών εκπαιδευτικών κοινοτήτων μέσω διαδραστικών ιστοσελίδων με στόχο την παρώθηση των μαθητών σε περαιτέρω συμμετοχή στην εκπαιδευτική διαδικασία. Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, το διαδίκτυο 2.0 ή αλλιώς το διαδραστικό διαδίκτυο, επιτρέπει όχι μόνο τη δημοσίευση πληροφοριών, αλλά και τη συμμετοχή του αναγνώστη στη διαμόρφωση της πληροφορίας. Ο αναγνώστης δηλαδή έχει τη δυνατότητα να τροποποιεί το περιεχόμενο ιστοσελίδων προσθέτοντας σχόλια ή επικαιροποιώντας δημοσιευμένες πληροφορίες ή ακόμα και αναρτώντας δικά του αρχεία εικόνων, ήχου ή βίντεο. Τέτοιο παράδειγμα είναι τα ιστολόγια, όπου οι αναγνώστες μπορούν να προσθέτουν σχόλια σε άρθρα και τα σχόλια αυτά να εμφανίζονται στην ιστοσελίδα, ή ακόμα και οι ιστότοποι κοινωνικής δικτύωσης (π.χ. facebook ή twitter) όπου τα περιεχόμενα των σελίδων αλλάζουν διαρκώς μετά από επεμβάσεις των αναγνωστών τους.

Στη διάθεση του εκπαιδευτικού σήμερα βρίσκονται εργαλεία που επιτρέπουν τη δημιουργία τέτοιων συνεργατικών κοινοτήτων μέσα από πολύ απλά βήματα και χωρίς την ανάγκη εξειδικευμένων γνώσεων στην επιστήμη της πληροφορικής. Παρακάτω παρουσιάζουμε εργαλεία, τα οποία προσφέρονται δωρεάν στο διαδίκτυο και θεωρούμε ότι είναι βασικά εφόδια για το έργο του εκπαιδευτικού στο πλαίσιο του νέου σχολείου.

 

Ιστολόγια (blogs)

Το ιστολόγιο είναι ένας ιστότοπος που δημιουργείται και επικαιροποιείται εύκολα και επιτρέπει στον συγγραφέα να δημοσιεύσει κείμενα στο διαδίκτυο άμεσα από οποιαδήποτε σύνδεση. Το σημαντικότερο χαρακτηριστικό του είναι ότι εμπλέκει τον αναγνώστη σε σχολιασμό ιδεών. Ζητά από τον αναγνώστη να διαβάσει, να σκεφτεί και να ανταποκριθεί δηλαδή, τον καλεί σε διάδραση. Τα σχόλια των αναγνωστών μπορεί να παρατίθενται κάτω από το αρχικό κείμενο, ενώ κάθε σχόλιο μπορεί επίσης να σχολιαστεί από κάποιον επόμενο αναγνώστη. Αυτή η αλληλουχία δημιουργεί μια ροή κειμένου που συνεχώς τροποποιείται, αλλάζοντας το περιεχόμενο του ιστολογίου σε μικρό ή μεγάλο βαθμό σε σχέση με αυτό που αρχικά δημοσιεύθηκε.

Ένα ιστολόγιο μπορεί να δημιουργηθεί πολύ εύκολα μέσα από συγκεκριμένα βήματα που παρουσιάζονται σε ιστοσελίδες-οδηγούς (π.χ. http://www.blogger.com ή http://wordpress.com). Μπορεί να αξιοποιηθεί ως ένας ιστότοπος της τάξης, όπου οι μαθητές μπορούν να παρουσιάζουν τις εργασίες τους και τα αποτελέσματα από τις συνεργατικές δραστηριότητές τους, ενώ οι συμμαθητές τους μπορούν να σχολιάζουν επ αυτών. Προτάσεις για νέα σχέδια εργασιών, διδακτέα ύλη και καταληκτικές ημερομηνίες για εργασίες μπορούν επίσης να αναρτώνται εκεί ώστε να είναι άμεσα προσβάσιμα από όλους τους μαθητές της τάξης (και τους γονείς).

Τα ιστολόγια μπορούν επίσης να αξιοποιηθούν από τον εκπαιδευτικό για την ανάπτυξη θεμάτων στοχασμού και αναστοχασμού, σχολιασμού σε εικόνες ή βίντεο ή ακόμα και συνεργατικής συγγραφής όπου οι μαθητές συμπληρώνουν μια εργασία σε μικρές ομάδες στις οποίες έχουν δοθεί διαφορετικά θέματα. Όλα αυτά απαιτούν από τον μαθητή να διαβάσει, να σκεφτεί και να ανταποκριθεί στα κείμενα γράφοντας κάποιο σχόλιο ή προσθέτοντας πληροφορίες. Το ιστολόγιο λοιπόν μπορεί να αποτελέσει τον πυρήνα μιας συνεργατικής διαδικτυακής εκπαιδευτικής κοινότητας όπου εκπαιδευτικοί, μαθητές και πιθανώς γονείς, συμμετέχουν ενεργά διαμορφώνοντας ένα σύγχρονο πλαίσιο εποικοδομητικής εκπαιδευτικής συνεργασίας.

 

Wiki (εργαλείο συνεργατικής παραγωγής γραπτού λόγου)

Το wiki είναι ένας ιστότοπος όπου κάθε εγγεγραμμένος χρήστης μπορεί να παραθέσει πληροφορίες για κάποιο θέμα (όπως π.χ. σε μια εγκυκλοπαίδεια), και να προσθέσει ή διορθώσει οτιδήποτε, οποτεδήποτε θέλει. Το πιο διάσημο εργαλείο συνεργατικής παραγωγής γραπτού λόγου είναι η wikipedia η οποία περιγράφεται ως διαδικτυακή εγκυκλοπαίδεια στην οποία ο οποιοσδήποτε μπορεί να συνεισφέρει. Το wiki δημιουργείται πολύ εύκολα με μερικά κλικ του ποντικιού και μια διεύθυνση από την οποία μπορεί κανείς να ξεκινήσει είναι η http://www.wikispaces.com ή η http://pbworks.com/content/edu+overview, που είναι πιο προσανατολισμένη στην εκπαίδευση.

Το wiki μιας τάξης μπορεί να εστιάσει σε κάποιο χόμπι  που μοιράζονται οι μαθητές, ή σε κάποιο τοπικό σημαντικό ιστορικό γεγονός, ή ακόμα και σε κάποιο πίνακα ή εικόνα που σχετίζεται με τα Μαθηματικά, τη Φυσική ή την Ιστορία. Οι μαθητές μπορούν να λειτουργήσουν ως συντάκτες ή διορθωτές και τελικά να καταλήξουν σε μια παρουσίαση (π.χ. με τη βοήθεια του λογισμικού PowerPoint) ενός σχεδίου μάθησης με κείμενο, εικόνες, πίνακες και κάθε είδους ψηφιακό μέσο που θα εξυπηρετούσε τον σκοπό. Ένα απλό παράδειγμα θα ήταν η παρουσίαση κάποιου τοπικού εθίμου με τη βοήθεια ενός wiki. Το όφελος για τους μαθητές είναι ότι μια σειρά γραμματισμών ενεργοποιείται και αναπτύσσεται. Πρώτα πρέπει να διαβάσουν για να ελέγξουν εάν η παρουσιαζόμενη πληροφορία είναι σωστή. Επιπλέον, πρέπει να αξιολογήσουν εάν η πληροφορία που θέλουν να προσθέσουν έχει ή όχι ήδη παρουσιαστεί με κάποιο τρόπο. Πρέπει επίσης να αξιολογήσουν το μέχρι στιγμής παρουσιαζόμενο κείμενο και να αποφασίσουν πού ακριβώς θα προστεθεί η νέα πληροφορία. Τέλος, πρέπει να γράψουν, να διορθώσουν και να ελέγξουν εάν η νέα πληροφορία ενσωματώθηκε σωστά στο υπάρχον κείμενο. Συνεπώς, ένα wiki μιας τάξης μπορεί να ενθαρρύνει τα συνεργατικά σχέδια και την κριτική προσέγγιση πάνω σε οποιοδήποτε θέμα. Γενικά, μπορούμε να πούμε ότι η δημιουργία ενός wiki είναι ένας ιδιαίτερα δημοκρατικός τρόπος σύνθεσης γνώσης.

 

Podcasts webcasts

Το podcast είναι ένας τρόπος μετάδοσης, αποθήκευσης και αναμετάδοσης οποιουδήποτε ηχητικού υλικού. Η μετάδοση γίνεται μέσω διαδικτύου ενώ η αποθήκευση και η αναμετάδοση γίνονται μέσω μιας συσκευής αναπαραγωγής αρχείων mp3. Υπάρχουν πολυάριθμοι ιστότοποι που λειτουργούν ως βιβλιοθήκες με podcasts και όπου μπορούν οι εκπαιδευτικοί να ανατρέχουν είτε για εύρεση ακουστικού υλικού για την τάξη τους είτε ακόμη και για αυτοεπιμόρφωση. Ένας τέτοιος ιστότοπος είναι το www.teachingenglish.org.uk/think/resources/podcast.shtml με υλικό που απευθύνεται κυρίως σε εκπαιδευτικούς (της Αγγλικής). Επίσης, έχουμε και υλικό που απευθύνεται σε μαθητές για χρήση στην τάξη  www2.scholastic.com/browse/article.jsp?id=11531.

Το podcast είναι μία υπηρεσία του διαδικτύου 2.0. Για να δημιουργήσει κάποιος ένα κανάλι podcasting όπως ονομάζεται, δεν απαιτείται ιδιαίτερη εξειδίκευση. Αυτό που κάποιος χρειάζεται είναι ένα ψηφιακό μαγνητόφωνο ή ένα μικρόφωνο στον υπολογιστή. Οι εκπαιδευτικοί μπορούν να δημοσιεύσουν τμήματα από το μάθημά τους, οι μαθητές μπορούν να παρουσιάζουν τακτικές ραδιοφωνικές εκπομπές και να ανταλλάσσουν ψηφιακά πληροφορίες με αντίστοιχους μαθητές σε άλλες χώρες. Τα podcasts μπορούν να λειτουργήσουν ως συμπληρώματα στα ιστολόγια, ώστε να τα εμπλουτίσουν με ήχο. Υπάρχουν πολυάριθμοι ιστότοποι όπου ο καθένας μπορεί με απλά βήματα να στεγάσει το δικό του κανάλι podcast (π.χ. www.mypodcast.com, http://podbean.com ή http://www.blubrry.com) και το μόνο που χρειάζεται είναι να έχει ήδη καταγράψει σε ένα αρχείο ήχου το υλικό που θα μεταδοθεί.

Κατ αντιστοιχία, με τον όρο webcast αναφερόμαστε σε κάθε μετάδοση ήχου και εικόνας (video) μέσω διαδικτύου, όπου ο χρήστης δεν χρειάζεται να καταφορτώσει τα αρχεία που τον ενδιαφέρουν στο υπολογιστή του, αλλά μπορεί απλώς να τα παρακολουθήσει μέσω διαδικτύου με την αξιοποίηση της τεχνολογίας streaming. Τα μεγαλύτερα δίκτυα ενημέρωσης παρέχουν υπηρεσίες webcasting (π.χ. η υπηρεσία ενημέρωσης του BBC), ενώ και ο δημιουργικός εκπαιδευτικός σε συνεργασία με πρόθυμους μαθητές μπορεί να αναπτύξει webcasts με θεματολογία που θα ενδιαφέρει τόσο τους μαθητές όσο και την τοπική κοινωνία.

 

Flickr/Picasa

Εάν κάποιος μιλούσε για ψηφιακή φωτογραφία πριν λίγα χρόνια, θα δημιουργούσε στον μέσο αναγνώστη συναισθήματα δέους μπροστά σε αυτή την άγνωστη, πανάκριβη και εξαιρετικά περίπλοκη δραστηριότητα. Σήμερα όμως, σχεδόν κάθε νέος και νέα έχει στην κατοχή του ένα κινητό τηλέφωνο με ενσωματωμένη ψηφιακή φωτογραφική μηχανή και πολύ συχνά ανταλλάσσει φωτογραφίες με συμμαθητές του μέσω του κινητού του, ανεβάζει φωτογραφίες από το κινητό του σε ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης όπως π.χ. το facebook, το myspace ή το hi5. Και πράγματι, το μόνο πράγμα που χρειάζεται να έχει ένας χρήστης είναι ένα κινητό εφοδιασμένο με φωτογραφική μηχανή ή βέβαια μία ψηφιακή φωτογραφική μηχανή και τα αντίστοιχα καλώδια σύνδεσης με υπολογιστή.

Μέσα στο περιβάλλον του διαδικτύου δεύτερης γενιάς, το να δημοσιεύσει κάποιος φωτογραφίες ή το να σχολιάσει δημοσιευμένες φωτογραφίες είναι σχετικά απλό. Τέτοιου είδους υπηρεσίες παρέχονται από αρκετούς ιστότοπους, αλλά δύο πολύ διαδεδομένοι είναι το flickr (http://www.flickr.com) και το picasa (http://picasa.google.com). Οι υπηρεσίες αυτές μας επιτρέπουν να δημοσιεύσουμε φωτογραφίες στο διαδίκτυο, να τις συνδέσουμε με άλλες φωτογραφίες ή ιστοσελίδες (π.χ. πιθανώς με το ιστολόγιο της τάξης), να τις σχολιάσουμε και να συζητήσουμε για αυτές, ή να προσκαλέσουμε άλλους να σχολιάσουν. Όταν ανέβουν οι φωτογραφίες στο διαδίκτυο, ανοίγονται νέες προοπτικές στον εκπαιδευτικό που θέλει να εκμεταλλευτεί αυτή την υπηρεσία. Μπορεί να ζητήσει από τους μαθητές να σχολιάσουν ολόκληρο το θέμα της φωτογραφίας ή απλά μέρος της φωτογραφίας σχεδιάζοντας ένα πλαίσιο μέσα στη φωτογραφία, στο οποίο μπορούν να γράψουν αυτό που θέλουν. Οι επισκέπτες βλέπουν το σχόλιο όταν περάσει ο κέρσορας πάνω από το αόρατο πλαίσιο. Έτσι, για παράδειγμα, μπορεί ο εκπαιδευτικός να ορίσει ένα σχέδιο μάθησης με θέμα τη φωτογραφία κάποιου π.χ. πεδίου μάχης, όπου οι μαθητές μπορούν να προσθέσουν σχολιασμούς πάνω στη φωτογραφία δίνοντας λεπτομέρειες για τη μάχη. Συμμαθητές ή μαθητές από άλλο σχολείο θα μπορούν επίσης να προσθέσουν τα δικά τους σχόλια κ.ο.κ. ούτως ώστε να ξεκινήσει μια εκτεταμένη συζήτηση για το θέμα. Είναι προφανές ότι τέτοιου είδους υπηρεσίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν και με μαθητές μικρότερων ηλικιών, με απλούστερα θέματα.

 

5.8. Μάθηση μέσω σχεδιασμού (learning-by-design)

Η διδακτική προσέγγιση της Νέας Μάθησης (new learning), για την οποία γίνεται λόγος στο προηγούμενο κεφάλαιο, λαμβάνει υπόψη τόσο τις νέες τεχνολογίες και την επίδρασή τους στην εκπαίδευση, όσο και τον ψηφιακό γραμματισμό των νέων ανθρώπων, ο οποίος απέχει πολύ από τον παραδοσιακό γραμματισμό γύρω από τον οποίο λειτουργεί το σχολείο. Οι νέες τεχνολογίες και οι δυνατότητες που παρέχουν στον εκπαιδευτικό και στον μαθητή ενσωματώνονται στην προσέγγιση της νέας μάθησης και μαζί με το υπόλοιπο διδακτικό υλικό συνθέτουν ένα σύγχρονο πλαίσιο μάθησης. Η ομάδα σχεδιασμού της νέας μάθησης έχει αναπτύξει μία πλατφόρμα στο διαδίκτυο η οποία μπορεί να λειτουργήσει ως τόπος συνεργασίας και ανταλλαγής σχεδίων μαθημάτων μεταξύ των εκπαιδευτικών. Ο ιστότοπος της πλατφόρμας αυτής είναι http://cglearner.com και ο κάθε εκπαιδευτικός είναι ελεύθερος να χρησιμοποιήσει τις υπάρχουσες μαθησιακές ενότητες (σχέδια μαθημάτων) ή να δημιουργήσει τις δικές του ακολουθώντας τα πολύ απλά βήματα που παρουσιάζονται στην πλατφόρμα. Έχοντας θέσει τους στόχους του μαθήματος και τα μέσα που χρειάζονται για να πραγματοποιηθούν οι στόχοι αυτοί, ο/η εκπαιδευτικός οδηγείται να γεμίσει τους προκαθορισμένους χώρους της πλατφόρμας περιγράφοντας το κάθε στάδιο του μαθήματος που έχει σχεδιάσει. Στην τελική του μορφή, το σχέδιο μαθήματος παρουσιάζεται ως μια ιστοσελίδα (ή ένα αρχείο μορφής pdf) με όλες τις απαραίτητες υπερσυνδέσεις και τις περιγραφές των επί μέρους δραστηριοτήτων. Τη σελίδα αυτή μπορεί ο/η εκπαιδευτικός να παρουσιάσει στους μαθητές του/της ώστε να ακολουθήσουν τα στάδια που περιγράφονται και να διδαχθούν το μάθημα ή ακόμα και να τη μοιραστεί με την υπόλοιπη εκπαιδευτική κοινότητα ώστε και άλλοι εκπαιδευτικοί να χρησιμοποιήσουν την μαθησιακή ενότητα - είτε αυτούσια είτε με τροποποιήσεις - ώστε να ταιριάζει στο προφίλ της κάθε τάξης (παράδειγμα αποτελεί η μαθησιακή ενότητα Women in WWII για την εκμάθηση της Αγγλικής: http://cglearner.com/learning_element/show_both/405.html).

 

5.9. Λογισμικό παραγωγής ασκήσεων - λογισμικό παρουσιάσεων

Τα λογισμικά παραγωγής ασκήσεων και τα λογισμικά παρουσιάσεων (authoring tools) έχουν διδακτικό ενδιαφέρον, εάν ενσωματωθούν με τον κατάλληλο τρόπο στο μάθημα της ξένης γλώσσας. Ένα παράδειγμα λογισμικού παραγωγής ασκήσεων αποτελεί η εφαρμογή Hot Potatoes (http://hotpot.uvic.ca), με την οποία ο εκπαιδευτικός ή οι μαθητές μπορούν να δημιουργήσουν μια σειρά από διαφορετικούς τύπους ασκήσεων κλειστού τύπου (π.χ. πολλαπλής επιλογής ή αντιστοίχισης) για την τάξη ή τους συμμαθητές τους. Οι ασκήσεις μπορεί να είναι συνδεδεμένες με ένα κείμενο το οποίο μπορεί να περιέχει και εικόνες ή βίντεο, ενώ το τελικό αρχείο που παράγει το πρόγραμμα είναι αναγνώσιμο από οποιονδήποτε φυλλομετρητή (π.χ. Internet Explorer ή Google Chrome). Παρακάτω παρουσιάζεται ένα παράδειγμα ασκήσεων συμπλήρωσης, οι οποίες δημιουργήθηκαν με το λογισμικό Hot Potatoes.

 

 

Με τη βοήθεια του λογισμικού παρουσίασης όπως το exe (http://exelearning.org) μπορούν οι μαθητές να απεικονίσουν πολυμεσικά ένα θεματικό πεδίο. Παρακάτω παρουσιάζεται ένα παράδειγμα για την πολυτροπική απεικόνιση ενός θεματικού πεδίου με την υποστήριξη του λογισμικού exe:

 

 

Έτσι μπορούν οι μαθητές να συγκεντρώσουν συνεργατικά πολυτροπικές πληροφορίες από το διαδίκτυο (π.χ. για μια πόλη, ένα μουσείο ή μια εκδήλωση), να τις εντάξουν σε ένα αρχείο και να τις παρουσιάσουν στην τάξη ή να τις μοιραστούν με μία αδελφοποιημένη τάξη. Η συνδυαστική αξιοποίηση του λογισμικού παρουσίασης και του διαδικτύου ως πηγής πληροφοριών και επικοινωνίας μπορεί να αποβεί από διδακτική άποψη ιδιαίτερα γόνιμη.

 

5.10. Εργαλεία παραγωγής πινάκων συμφραζομένων (concordancers)

Για τη γόνιμη ενσωμάτωση ψηφιακών εργαλείων στο μάθημα της ξένης γλώσσας και τη βελτίωση της λεξιλογικής και γραμματικής ικανότητας του μαθητή ενδείκνυται και η χρήση των λεγόμενων πινάκων συμφραζομένων (ή συμφραστικών πινάκων). Τα εργαλεία αυτά βασίζονται στην αναζήτηση συγκεκριμένων γλωσσικών στοιχείων σε μεγάλα σώματα κειμένων (text corpora). Ο εκπαιδευτικός αναζητά όπως με μία μηχανή αναζήτησης λεξιλογικά ή γραμματικά στοιχεία σε ένα σώμα κειμένων, π.χ. με το Ψηφιακό Λεξικό της Γερμανικής Γλώσσας (http://www.dwds.de) ή με το British National Corpus στη διεύθυνση http://www.natcorp.ox.ac.uk/. Τα αποτελέσματα της αναζήτησης παρουσιάζονται με τη μορφή ενός πίνακα, δηλαδή μίας λίστας με προτάσεις, στο κέντρο των οποίων παρουσιάζεται ο όρος που αναζητούμε. Παρακάτω απεικονίζεται ένα παράδειγμα, το οποίο εστιάζει στη χρήση του συνδέσμου wenn στη Γερμανική.

 

Λόγω της αυθεντικότητας των κειμένων στα σώματα αυτά και του όγκου των αποτελεσμάτων της αναζήτησης κρίνεται απαραίτητη ιδιαίτερα σε χαμηλά επίπεδα γλωσσομάθειας η επιλογή ή η απλοποίηση του γλωσσικού υλικού από τον εκπαιδευτικό. Έτσι μπορούμε να παρουσιάσουμε στους μαθητές μας πίνακες με γλωσσικό υλικό, το οποίο εστιάζει π.χ. στη χρήση μιας πρόθεσης, και να ζητήσουμε από τους μαθητές μας μέσω της παρατήρησης να διατυπώσουν επαγωγικά τον κανόνα που διέπει τη χρήση της.

 

5.11. Εργαλεία του διαδικτύου 2.0

Οι ιστοσελίδες που είναι σχεδιασμένες με βάση την τεχνολογία του διαδραστικού διαδικτύου και που μπορεί να αξιοποιηθούν από τους εκπαιδευτικούς είναι κυριολεκτικά χιλιάδες. Εδώ παρουσιάζουμε ενδεικτικά ιστότοπους, οι οποίοι συγκεντρώνουν ταξινομημένους υπερσυνδέσμους με εργαλεία του διαδικτύου 2.0 για την εκπαίδευση. Το υλικό αυτό μπορεί να αποτελέσει εφαλτήριο περαιτέρω διερεύνησης του δυναμικού του διαδραστικού διαδικτύου από τον εκπαιδευτικό.

  • http://web20guru.wikispaces.com: Παρουσίαση πολυάριθμων εργαλείων του διαδικτύου 2.0 ταξινομημένων κατά αντικείμενο. Παρουσιάζονται επίσης παραδείγματα χρήσης των κοινωνικών δικτύων facebook και twitter στην εκπαίδευση.

 

.

  • http://cooltoolsforschools.wikispaces.com:  Εκτενής συλλογή εργαλείων του διαδικτύου 2.0 ταξινομημένων κατά τύπο. Υπάρχουν περιγραφές και υπερσύνδεσμοι σε ιστοσελίδες με εργαλεία για παρουσιάσεις, συνεργασίες, έρευνα, επεξεργασία και δημοσίευση αρχείων βίντεο και ήχου, εργαλεία χαρτογράφησης, μετατροπείς κλπ.

 

  • http://larryferlazzo.edublogs.org: Δημοφιλής ιστότοπος με συνεχώς ανανεούμενα εργαλεία του διαδικτύου 2.0, με παρουσιάσεις τους, αξιολογήσεις και παραδείγματα για ποικίλες χρήσεις στην εκπαίδευση με έμφαση στην διδασκαλία γλωσσών.

 

 

  • http://www.c4lpt.co.uk/Directory/index.html: Κατάλογος περισσότερων από 2000 εργαλείων του διαδικτύου 2.0 με εφαρμογή στην εκπαίδευση, ταξινομημένων κατά θεματολογία και σκοπό.

 

  • http://www.go2web20.net: Συλλογή εργαλείων του διαδικτύου 2.0 ταξινομημένων κατά αντικείμενο, με εύχρηστη μηχανή αναζήτησης εργαλείων ανάλογα με τις ανάγκες του κάθε χρήστη.

 

  • http://280slides.com/: Ένα από τα εργαλεία του web 2.0 που αξίζει της προσοχής του κάθε εκπαιδευτικού καθώς επιτρέπει τη δημιουργία παρουσιάσεων με κείμενο, ήχο και βίντεο, μέσα από μία σειρά προτύπων (templates). Οι παρουσιάσεις κατόπιν βρίσκονται στη διάθεση του χρήστη από οποιονδήποτε υπολογιστή μέσω διαδικτύου.

 

  • http://present.me/: Ένα ακόμα εργαλείο του νέου διαδικτύου το οποίο επιτρέπει στον εκπαιδευτικό να διαμοιράσει παρουσιάσεις που έχει δημιουργήσει βιντεοσκοπώντας την οθόνη του υπολογιστή του. Έτσι μπορεί π.χ. ο εκπαιδευτικός να δώσει τη διεύθυνση μιας παρουσίασης που έχει φτιάξει γύρω από κάποιο θέμα το οποίο θα ήθελε να δουν οι μαθητές του, ώστε αφού την δουν από το σπίτι τους ή το εργαστήριο πληροφορικής, να συζητήσουν ή να κάνουν κάποιο συνεργατικό σχέδιο πάνω σε αυτή.

 

__________________________________


[1] Το κεφάλαιο συνέγραψαν ο Μάριος Χρύσου, Επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Γερμανικής Γλώσσας και Φιλολογίας του ΕΚΠΑ και ο Βασίλης Χαρτζουλάκης, καθηγητής Αγγλικής και επιστημονικός συνεργάτης του Κέντρου Έρευνας για την Αγγλική Γλώσσα του ΕΚΠΑ (και οι δύο μέλη της ομάδας σχεδιασμού του ΕΠΣ-ΞΓ). 

[2] Στο κεφάλαιο αυτό αναφέρονται αρκετές διευθύνσεις ιστότοπων, ιστοσελίδων και ψηφιακών εργαλείων που αφορούν κυρίως τη διδασκαλία και εκμάθηση της Αγγλικής και Γερμανικής γλώσσας. Σταδιακά κατά τη διάρκεια της πιλοτικής εφαρμογής του ΕΠΣ-ΞΓ, ο Οδηγός θα εμπλουτιστεί με πληροφορίες και ηλεκτρονικές διευθύνσεις που αφορούν την διδασκαλία και εκμάθηση της Γαλλικής, Ισπανικής και Ιταλικής.

[3] Χαρακτηριστικός τρόπος παρουσίασης πληροφοριών στο διαδίκτυο είναι το υπερκείμενο, δηλαδή κείμενα τα οποία περιέχουν παραπομπές, παράθυρα σε άλλες πληροφορίες σε κειμενική ή σε πολυτροπική μορφή (με συνδυασμό διαφορετικών τρόπων σημείωσης της πληροφορίας, δηλαδή γραπτού λόγου, σταθερής και κινούμενης εικόνας και ήχου).

[4] Η δημιουργική αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών προϋποθέτει φυσικά και την ύπαρξη από επιστημονική και παιδαγωγική άποψη κατάλληλων, ποιοτικών και αξιόπιστων εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Τα προγράμματα δομούν συχνά το εκπαιδευτικό περιβάλλον και προβλέπουν δραστηριότητες και δρόμους μάθησης ανάλογα με την παιδαγωγική-διδακτική προσέγγιση στην οποία βασίζονται. Αυτό σημαίνει ότι η θεωρητική προσέγγιση εμπεριέχεται εν μέρει στα εκπαιδευτικά προγράμματα. Στην πράξη φαίνεται ότι πλήθος προγραμμάτων είναι πρόχειρα και ελάχιστα χρήσιμα αφού είναι προϊόντα επιδίωξης εύκολου κέρδους και κατασκευάζονται συχνά χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η επιστημονική έρευνα. Είναι λοιπόν σημαντικό να είμαστε σε θέση να επιλέγουμε τα κατάλληλα ψηφιακά εργαλεία, τις κατάλληλες εφαρμογές. Είναι όμως σημαντικό να γνωρίζουμε ότι το δυναμικό κάθε λογισμικού πέρα από την ποιότητά του εξαρτάται από την κατάλληλη ενσωμάτωσή του στο ανάλογο διδακτικό σενάριο.

[5] Στα σχέδια εργασίας συνιστάται να ενθαρρύνουμε τους μαθητές μας συνδυαστικά με το διαδίκτυο να χρησιμοποιήσουν ψηφιακά εργαλεία όπως το λογισμικό παραγωγής ασκήσεων και το λογισμικό παρουσίασης για να παράγουν το τελικό προϊόν του σχεδίου.

[6] Τα συνεργατικά σχέδια εργασίας διαφοροποιούνται από άλλα μοντέλα αμφίδρομης διδασκαλίας, στα οποία δύο μαθητές με διαφορετική μητρική γλώσσα συνεργάζονται διαδικτυακά με στόχο την εκμάθηση της γλώσσας του συνεργάτη τους. Στο σενάριο αυτό ο ένας μαθητής επωφελείται από την μητρική γλώσσα του άλλου, ενώ η συνεργασία τους δομείται με βάση δομημένα εναύσματα επικοινωνίας (βλ. π.χ. http://www.slf.ruhr-uni-bochum.de και http://www.livemocha.com). Αυτός ο συνεργατικός τύπος μάθησης παρουσιάζει όπως και τα σχέδια συνεργασίας ιδιαίτερο διδακτικό ενδιαφέρον διότι ευνοεί την αυτόνομη μάθηση, ενώ με την κατάλληλη καθοδήγηση εμβαθύνει και διευρύνει την διδασκαλία με βάση το γλωσσικό εγχειρίδιο με συμπληρωματικές δραστηριότητες εκτός τάξης.

[7] Για πληροφορίες σχετικά με την οργάνωση συνεργατικών σχεδίων εργασίας και την ανεύρεση αδελφοποιημένων τάξεων για την εκμάθηση της Γερμανικής βλ. http://www.englisch.schule.de/email.htm.

   
             
 

 Web Developer: A.Sarafantoni  Web Designer: Ch.Frantzeskaki