ΕΚΠΑΟι ξένες γλώσσες στο σχολείοΥΔΒΜΘ
 

  Αρχική σελίδα  * Νέα και Ανακοινώσεις * Σύνδεσμοι  *  Forums

 

   

Πρόγραμμα Εκμάθησης της Αγγλικής σε πρώιμη παιδική ηλικία (ΠΕΑΠ)

Ενιαίο πρόγραμμα σπουδών για τις Ξένες γλώσσες (ΕΠΣ-ΞΓ)

Οδηγός του εκπαιδευτικού για την εφαρμογή του ΕΠΣ-ΞΓ

Πιλοτική εφαρμογή του ΕΠΣ-ΞΓ και επιμόρφωση

 
  Σκοπός του Οδηγού
  Περιγραφή περιεχομένων του Οδηγού
  Κεφάλαια του Οδηγού:
 

1.

Tο ΕΠΣ-ΞΓ και η εφαρμογή του

 

2.

Tο πλαίσιο του ΕΠΣ-ΞΓ και οι παιδαγωγικές του αρχές
 

3.

Eκπαιδευτικές προσεγγίσεις του ΕΠΣ-ΞΓ
 

4.

Σχέδια μαθημάτων στην λογική της Νέας Μάθησης:
  5. Το Διαδίκτυο στο μάθημα της ξένης γλώσσας
  6. Η διαμεσολάβηση ως σημαντική επικοινωνιακή δραστηριότητα
  7. Η αξιολόγηση του μαθητή της ξένης γλώσσας
  8. Εξετάσεις και δοκιμασίες

 

 

 

 

   

4.1. Βασικές έννοιες της Νέας Μάθησης

Ο σχεδιασμός μαθημάτων βάσει της λογικής της Νέας Μάθησης, είτε αυτό γίνεται offline  (εκτός της Πλατφόρμας του Learning by Design) είτε online (ενέργεια επιτρεπτή σε οποιονδήποτε αφού η Πλατφόρμα είναι ανοικτή)  βασίζεται στην παραδοχή ότι τη νέα γνώση την αποκτούμε είτε με έναν από τους παρακάτω τρόπους, είτε συνδυαστικά με τους εξής τρόπους:

  1. Βιώνοντας το γνωστό και το νέο, δηλαδή αποκτώντας βιωματική εμπειρία της νέας γνώσης μέσω της παλιάς ή αποκτώντας απευθείας εμπειρία, χρησιμοποιώντας τη νέα γνώση. Στην πρώτη περίπτωση σχεδιάζονται δραστηριότητες για την απόκτηση  της νέας γνώσης, οι οποίες στηρίζονται στις προσωπικές εμπειρίες των μαθητών και την προηγούμενη γνώση τους, ενώ στη δεύτερη περίπτωση σχεδιάζονται δραστηριότητες που εμβαπτίζουν τους μαθητές σε νέες εμπειρίες ή πληροφορίες.

  2. Εννοιολογώντας ή νοηματοδοτώντας, δηλαδή αποδίδοντας νόημα στη νέα γνώση, ονομάζοντάς την ή θεωρητικοποιώντας την. Στην πρώτη περίπτωση σχεδιάζονται δραστηριότητες που επιτρέπουν στους μαθητές να ομαδοποιούν και να ταξινομούν πράγματα σε εννοιολογικές κατηγορίες, να αναπτύσσουν έννοιες, να εφαρμόζουν κριτήρια κατηγοριοποίησης των όρων και να δίνουν τον ορισμό των όρων, ενώ στη δεύτερη περίπτωση σχεδιάζονται δραστηριότητες με τις οποίες οι μαθητές συνδέουν έννοιες μεταξύ τους προκειμένου να καταφύγουν σε γενικεύσεις ή να χαρτογραφήσουν τις διασυνδέσεις μεταξύ των εννοιών/θεωριών.

  3. Αναλύοντας και συγκεκριμένα επιχειρώντας είτε λειτουργική ανάλυση είτε κριτική. Στην πρώτη περίπτωση σχεδιάζονται δραστηριότητες που βοηθούν τον μαθητή να κατανοήσει μέσα από την ανάλυση πώς λειτουργεί κάτι πρόκειται για δραστηριότητες που διερευνούν τα αίτια, τα αποτελέσματα, τις σχέσεις και τις λειτουργίες των εννοιών. Οι μαθητές αναλύουν λογικές συνδέσεις, σχέσεις αιτίου-αποτελέσματος, δομές και λειτουργίες. Στη δεύτερη περίπτωση, σχεδιάζονται δραστηριότητες που διερευνούν τα κίνητρα, τους σκοπούς και τα ενδιαφέροντα. Οι μαθητές αξιολογούν τις απόψεις των άλλων και τις δικές τους, τα ενδιαφέροντα, τα κίνητρα και τις πράξεις.

  4. Εφαρμόζοντας τη νέα ή τη διαφοροποιημένη γνώση. Συγκεκριμένα, σχεδιάζονται δραστηριότητες που απαιτούν την εφαρμογή των γνώσεων σε πραγματικά ζητήματα και περιστάσεις επικοινωνίας. Επίσης, σχεδιάζονται δραστηριότητες που απαιτούν τη δημιουργική μεταφορά των γνώσεων σε νέα ζητήματα και περιστάσεις.  Οι μαθητές κάνουν μια παρέμβαση στον κόσμο που ζουν, η οποία είναι καινοτόμα και δημιουργική ή μεταφέρουν αυτό που έμαθαν σε διαφορετικά περιβάλλοντα/καταστάσεις.

Πέραν αυτών, κάθε δραστηριότητα θα πρέπει να έχει συγκεκριμένο τρόπο αξιολόγησης ο οποίος καταχωρείται επίσης (knowledge outcomes) ενώ υπάρχει η δυνατότητα και για προτάσεις για περαιτέρω μελέτη των μαθητών (learning pathways)

 

Υπάρχει ένας χάρτης, ο οποίος βοηθά τον σχεδιαστή της δραστηριότητας (ή της ενότητας) λειτουργώντας ως καλούπι για τον σχεδιασμό του μαθήματος, όπως θα δούμε στα σχέδια μαθημάτων που ακολουθούν. Ο σκοπός της σύνδεσης κάθε γνωστικής διαδικασίας με τις διαφορετικές δραστηριότητες είναι να κάνει τους εκπαιδευτικούς να σκεφτούν και να επιλέξουν με το δικό τους προσωπικό τρόπο την πλέον κατάλληλη αλληλουχία και το εύρος των δραστηριοτήτων μάθησης που θα χρησιμοποιήσουν για τους μαθητές τους.  Χρησιμοποιώντας το μοντέλο σχεδίασης μαθησιακών ενοτήτων, οι εκπαιδευτικοί εμπλέκονται σε μια διαδικασία ανάλυσης κάθε δραστηριότητας που επιλέγουν ως προς τους γλωσσικούς στόχους που εξυπηρετεί και ως προς τις γνωστικές διαδικασίες που αναπτύσσει. Με αυτό τον τρόπο η εκπαιδευτική διαδικασία λαμβάνει υπόψη και συνενώνει και τους περιγραφικούς δείκτες γλωσσομάθειας του ΕΠΣ-ΞΓ και τις δεξιότητες που προάγονται.

Ακολουθούν παραδείγματα μαθησιακών ενοτήτων ανά επίπεδο γλωσσομάθειας και ανά γλώσσα. Σημειώνεται ότι στην πλατφόρμα http://cglearner.com/ ο κάθε εκπαιδευτικός είναι ελεύθερος να χρησιμοποιήσει τις υπάρχουσες μαθησιακές ενότητες (σχέδια μαθημάτων) ή να δημιουργήσει τις δικές του ακολουθώντας πολύ απλά βήματα.

Τα παραπάνω στοιχεία καταχωρούνται στον ιστότοπο, σε ειδικό χώρο, μέσω ειδικής διεπαφής που λειτουργεί και ως βάση δεδομένων (και χώρος ανταλλαγής απόψεων). Έτσι, κάθε νέα ενότητα με τις δραστηριότητές της και την ανάλυσή τους εισάγεται στη βάση δεδομένων της πλατφόρμας.

Το πρόγραμμα είναι δομημένο σε τρεις αλληλένδετους χώρους: (α)  ο σχεδιαστικός χώρος των εκπαιδευτικών, ο χώρος στον οποίο πραγματοποιείται από τον εκπαιδευτικό ο σχεδιασμός του μαθήματος και διατυπώνεται με την επιστημονική ορολογία, (β) ο σχεδιαστικός χώρος για τους μαθητές, ο χώρος στον οποίο ο προηγούμενος σχεδιασμός μεταφράζεται σε ένα κατανοητό κείμενο, από άποψη γλώσσας, για τους μαθητές, και (γ) ο χώρος εργασίας των μαθητών, στον οποίο οι μαθητές πραγματοποιούν τις δραστηριότητες (οι εκπαιδευτικοί μπορούν να επιλέξουν να δουν online τους δύο πρώτους χώρους ξεχωριστά ή σε παράλληλη προβολή).

 

4.2. Προγραμματισμός μαθημάτων και δραστηριοτήτων[1]

Στα προηγούμενα κεφάλαια του Οδηγού αναλύθηκε το πλαίσιο του ΕΠΣ-ΞΓ και οι αρχές του Νέου Σχολείου, τα είδη των κοινωνικών και γνωστικών δεξιοτήτων που προωθούνται και επιδιώκονται. Ακόμα έγινε αναφορά στο νέο ρόλο του εκπαιδευτικού και στις εκπαιδευτικές προσεγγίσεις που υιοθετούνται από το ΕΠΣ-ΞΓ καθώς και στον συσχετισμό τους με ζητήματα της σύγχρονης παιδαγωγικής. Στο σύνολο των πληροφοριών αυτών πιθανόν να δημιουργήθηκε η απορία, πώς θα μπορέσει κάθε εκπαιδευτικός να εντάξει τις νέες αυτές προσεγγίσεις και τεχνικές στην καθημερινή πραγματικότητα μέσα στην τάξη. Για τον λόγο αυτό, το κείμενο που ακολουθεί θα επιχειρήσει να εκθέσει ορισμένες ιδέες που έχουν ως σκοπό να υποστηρίξουν στον προγραμματισμό της διδακτικής και μαθησιακής διαδικασίας στο πνεύμα του ΕΠΣ-ΞΓ. Ειδικότερα, ακολουθούν προτάσεις ανάπτυξης ενδεικτικών διδακτικών βηματισμών δηλ. σχέδια μαθήματος, μέσα από τη διαδικασία του χρονικού  προγραμματισμού ή χρονοδιαγράμματος.

Τονίζεται στο σημείο αυτό πως τα αναφερόμενα εδώ αποτελούν προτάσεις και ενδεικτικές περιγραφές και δεν είναι δεσμευτικοί ή μοναδικοί τρόποι χρονικού και διδακτικού προγραμματισμού.

 

4.2.1  Τι σημαίνει χρονοδιάγραμμα; Οδηγίες στον Εκπαιδευτικό

Είναι γνωστό πως το μεγαλύτερο πρόβλημα προγραμματισμού μιας μαθησιακής ενότητας είναι το πώς να προβλέψει κανείς πότε, σε ποιο βαθμό και με ποια αποτελέσματα θα πραγματοποιήσει μια συγκεκριμένη μαθησιακή ενότητα. Αν τώρα συνδυάσουμε αυτόν τον προβληματισμό με το γεγονός ότι το ΕΠΣ-ΞΓ σας προτρέπει να αλλάξετε ρόλο και από φορέας της γνώσης να γίνετε στήριγμα της βιωματικής μάθησης, τότε φαίνεται να έχετε στα χέρια σας ένα εκρηκτικό μείγμα δύσκολων και δύσβατων πρακτικών που απαιτούν χρόνο και έντονη προσπάθεια.

Η αλήθεια όμως ίσως και να είναι διαφορετική. Αν αναλογιστείτε πως η κάθε σας πράξη σε καθημερινό, προσωπικό ή επαγγελματικό, επίπεδο απαιτεί έναν έστω και υποτυπώδη - χρονικό προγραμματισμό, τότε έχετε λύσει ήδη το μεγαλύτερο μέρος του προβλήματος. Γιατί πράγματι μια μαθησιακή πράξη δεν είναι τίποτε άλλο από μια καλά μελετημένη διαδικασία διδακτικών και μαθησιακών δραστηριοτήτων, που συλλειτουργούν ως ένα καλοκουρδισμένο ρολόι και έχουν ως αποτέλεσμα την εκπλήρωση του γενικού μαθησιακού στόχου που είχε τεθεί από την αρχή. Δεν παίζει στην καθημερινότητά σας σημαντικό ρόλο το πότε ξεκινάτε ποια πράξη, ώστε να επιτύχετε έναν συγκεκριμένο στόχο, ο οποίος με τη σειρά του θα σας οδηγήσει στην επόμενη πράξη και ούτω καθεξής;

Ας παίξουμε λίγο με ένα παράδειγμα εκτός διδακτικής πραγματικότητας: Μία τυπική μέρα αποτελείται από μια σειρά σταθερών πράξεων, τις οποίες συνηθίζουμε να ονομάζουμε ρουτίνες. Το πρωί θα σηκωθείτε, θα φτιάξετε στη συνέχεια καφέ και θα πάρετε το πρωινό σας πριν φύγετε για τη δουλειά σας. Ποιος ήταν ο στόχος αυτού του προγραμματισμού: να φύγετε έγκαιρα για τη δουλειά χωρίς να μείνετε νηστικοί. Πώς το καταφέρατε; Σηκωθήκατε κάποια συγκεκριμένη ώρα, την οποία προκαθορίσατε προηγουμένως ρυθμίζοντας το ξυπνητήρι σας, βάλατε στη συνέχεια και όχι νωρίτερα τον καφέ να βράζει (ανεξάρτητα αν έχετε προγραμματιζόμενη καφετιέρα, οπότε η τοποθέτηση του καφέ θα μπορούσε να είχε γίνει και από την προηγούμενη βραδιά) και στη συνέχεια  πήρατε το πρωινό σας, αφού ετοιμάστηκε ο καφές. Τέλος, και αφού ολοκληρώθηκαν όλα τα προηγούμενα βήματα της πρωινής σας προετοιμασίας με τη σειρά που τα προγραμματίσατε, φεύγετε από το σπίτι για τη δουλειά. Τόσο απλά και τόσο καθημερινά.

Σε τι διαφέρει η εκπαιδευτική σας πραγματικότητα μέσα στην τάξη από τη διαδικασία που μόλις περιγράψαμε; Σε τίποτα απολύτως. Γιατί απλά, για να πραγματοποιηθεί μια οποιαδήποτε μαθησιακή πράξη, την έχετε πρώτα προγραμματίσει (το ξυπνητήρι), την εκτελείτε με τη λογική σειρά που απαιτεί η περίσταση (η καφετιέρα και το βράσιμο του καφέ) και την ελέγχετε για το αποτέλεσμά της (δηλαδή παίρνετε το πρωινό σας), κρίνοντας σε κάθε βήμα τη διαδικασία ως επιτυχημένη ή όχι (αν το ρολόι καθυστέρησε ή ο καφές δεν βγήκε καλός). Ήδη εφαρμόσατε ένα σύστημα χρονοπρογραμματισμού, το οποίο δεν χρειάστηκε ούτε ιδιαίτερη μελέτη, αλλά ούτε και ιδιαίτερο κόπο για την πραγματοποίησή του.

Στην περίπτωση της διδακτικής, βέβαια, τα πράγματα είναι λίγο πιο απρόβλεπτα, γιατί υπεισέρχονται διάφοροι εξωτερικοί παράγοντες (π.χ. κυμαινόμενος αριθμός μαθητών λόγω ασθενειών, καιρικές συνθήκες που επηρεάζουν την ψυχομαθησιακή αντοχή των μαθητών αλλά και τη δική σας διάθεση, η ξαφνική βλάβη σε κάποιο μηχάνημα που υπολογίζατε να χρησιμοποιήσετε, και χιλιάδες άλλες περιπτώσεις απρόβλεπτων συμβάντων και μικροπροβλημάτων), τα οποία μπορούν εύκολα να ανατρέψουν και το καλύτερο  χρονοδιάγραμμα και κυριολεκτικά να καταστρέψουν κάθε φιλότιμη προσπάθειά σας.

Για τον λόγο αυτό, είναι πάντα προτιμότερο, να προβλέπουμε και την πιθανότητα τέτοιων αστοχιών σε ένα χρονοδιάγραμμα, χρησιμοποιώντας μικρούς και ευέλικτους σχηματισμούς, ας τους ονομάσουμε ενδιάμεσους στόχους[2].

Είναι λογικό κάθε ενδιάμεσος στόχος να αποτελεί τμήμα ενός γενικότερου στόχου, τον οποίο επιδιώκουμε με τη μαθησιακή διαδικασία. Αυτός ο γενικός στόχος αποτελεί και την τελική σκοποθεσία της μαθησιακής πράξης, ας το περιγράψουμε εδώ ως ορόσημο[3]. Για να επιτύχουμε λοιπόν το ορόσημό μας, πρέπει να καλύψουμε τους διάφορους διαδοχικούς ενδιάμεσους στόχους. Ήδη σχηματίσαμε μια αλυσίδα πρακτικών και πράξεων που θα μας οδηγήσουν στον τελικό μας στόχο. Αυτή η αλυσίδα είναι το χρονοδιάγραμμά μας.

Τώρα, επιστρέφοντας στο παράδειγμά μας με τον καφέ, τι θα κάνατε, αν κάποια από τις ενδιάμεσες πράξεις δεν είχε το αναμενόμενο αποτέλεσμα; Με άλλα λόγια, τι θα κάνατε αν για παράδειγμα παρατηρούσατε πως βάζοντας το ξυπνητήρι σας πολύ αργά δεν προλαβαίνετε να πάρετε το πρωινό σας με την ησυχία σας, ώστε να φύγετε έγκαιρα από το σπίτι; Θα κάνατε προφανώς κάποια διορθωτική κίνηση, ρυθμίζοντας για παράδειγμα το ξυπνητήρι να χτυπήσει λίγο νωρίτερα. Πραγματοποιώντας αυτή τη νέα ρύθμιση, η οποία στηρίζεται στην παρατήρηση του αποτελέσματος του συγκεκριμένου βηματισμού[4], εφαρμόσατε έναν εσωτερικό έλεγχο[5] ο οποίος αποσκοπεί στη βελτίωση του πραγματικού επιθυμητού αποτελέσματος. Αυτό σημαίνει πως την επόμενη φορά που το ρολόι θα χτυπήσει, το σήμα θα έρθει λίγο νωρίτερα και εσείς θα προλάβετε να πάρετε έγκαιρα το πρωινό σας.

Στη διδακτική πρακτική αυτή η διαδικασία είναι γνωστή ως ανατροφοδότηση[6] και αποτελεί στοιχείο της (εσωτερικής ή αυτο-)αξιολόγησης της διδακτικής και μαθησιακής πράξης. Αυτά τα χρονικά σημεία παρακολούθησης των επιμέρους στόχων αποτελούν σημαντικές διαδικασίες αξιολόγησης του μαθησιακού δρώμενου. Ανάλογα με την έκβαση της αξιολογικής διαδικασίας αναπροσαρμόζεται το χρονοδιάγραμμα, αν διαπιστώνονται αποκλίσεις από τον αρχικό σχεδιασμό, είτε π.χ. προσθέτοντας περισσότερο χρόνο για τον επόμενο βηματισμό, είτε αφαιρώντας από τον επόμενο βηματισμό κάποια στοιχεία για να ολοκληρωθεί το προηγούμενο βήμα, που για κάποιο λόγο δεν ολοκληρώθηκε σύμφωνα με τον ενδιάμεσο στόχο που είχε τεθεί από την αρχή, μεταθέτοντας το αφαιρούμενο στοιχείο μέσα στον επόμενο βηματισμό.

Εφόσον περατωθεί ολόκληρη η διαδοχική σειρά των ενδιάμεσων στόχων και επιβεβαιωθεί μέσα από τις διαδικασίες ανατροφοδότησης η επίτευξή τους, μπορεί να θεωρηθεί πως επιτεύχθηκε ο γενικός στόχος του χρονοδιαγράμματος. Στην  Εικόνα 1 παρουσιάζεται ένα τέτοιο γραμμικό χρονοδιάγραμμα.

 

Εικόνα  1: Γραφική παράσταση προόδου χρονοδιαγράμματος

 

Ας εξηγήσουμε λιγάκι το παραπάνω σχήμα. Το πράσινο βέλος δηλώνει τη γενική χρονική πορεία της μαθησιακής δραστηριότητας, ανεξάρτητα από ενδεχόμενες παλινδρομήσεις, ενώ τα μπλε βέλη δηλώνουν τη χρονική εξέλιξη κάθε επιμέρους στόχου. Το κουτάκι Α ορίζει την αρχή της δραστηριότητας, ενώ το κουτάκι D το τέρμα της. Τα μικρά τριγωνάκια b αντιπροσωπεύουν τα σημεία ανατροφοδότησης, όπου με διαδικασίες ελέγχου και αξιολόγησης της πορείας της δραστηριότητας (δοκιμασίες, ερωτηματολόγια κ.ο.κ.)  αποφασίζεται η συνέχιση της ροής του προγράμματος υπό συνθήκες. Αυτές μπορεί να είναι α) καλώς βαίνει (χαμογελαστό προσωπάκι), που σημαίνει ότι έχει επιτευχθεί ο ενδιάμεσος στόχος, οπότε συνεχίζουμε με τη ροή του προγράμματος όπως είχε αρχικά προβλεφθεί. Από την άλλη, μπορεί να σημάνει β) ελλειμματική πορεία (προσωπάκι με το μεγεθυντικό φακό), οπότε η ροή ανακυκλώνεται (looping) για να διορθωθεί η προβληματική ή ελλιπής επίτευξη του ενδιάμεσου στόχου. Τα πράσινα πεδία c αντιπροσωπεύουν την ύλη (γλωσσική και επικοινωνιακή), η οποία διαδοχικά επικαλυπτόμενη προοδεύει ώστε να ολοκληρωθεί η επίτευξη του αρχικού γενικού στόχου. Σε περίπτωση παλινδρόμησης, η ύλη αυτή αναπροσαρμόζεται στις εκάστοτε μεταβαλλόμενες συνθήκες (μείωση ή αύξηση του όγκου της, μετάθεση της διαδοχής επιμέρους στοιχείων, απόρριψη ή αντικατάσταση στοιχείων, κλπ.).

 

Τι χρειάζεται για να οργανώσω ένα σχέδιο μαθήματος;

Για την καλύτερη οργάνωση ενός σχεδίου μαθήματος απαιτούνται μερικές βασικές πληροφορίες, οι οποίες θα σας διευκολύνουν τόσο στον παιδαγωγικό όσο και στον χρονικό προγραμματισμό των επιμέρους βηματισμών, για να επιτύχετε με όσο το δυνατό πιο ομαλό τρόπο τον επιδιωκόμενο στόχο.

Αρχικά καλό είναι να μελετήσετε και να καταγράψετε τις ιδιαιτερότητες της ομάδας-στόχου σας. Τα βασικά στοιχεία της ομάδας, όπως κοινωνικό πλέγμα, κοινωνιομετρικά στοιχεία και προηγούμενες γνώσεις, αποτελούν τη βάση για την ορθολογική και προσαρμοσμένη δημιουργία ενός αποτελεσματικού εκπαιδευτικού χρονοδιαγράμματος.

Στη συνέχεια θα πρέπει να μπείτε στη διαδικασία ορισμού του γενικού στόχου της μαθησιακής δραστηριότητας, προσαρμόζοντας τους στόχους που θέτει το ΕΠΣ-ΞΓ στις παραπάνω ιδιαιτερότητες της ομάδας-στόχου σας. Ο γενικός αυτός στόχος θα σας καθορίσει στη συνέχεια και τους ενδιάμεσους στόχους, οι οποίοι θα αποτελέσουν τον βασικό σκελετό του χρονοδιαγράμματος.

Ένα επιπλέον σημαντικό στοιχείο για το χρονοδιάγραμμά σας είναι οι πηγές και τα υλικά[7] που θα απαιτηθούν για την πραγματοποίηση του γενικού στόχου. Με αυτό εννοούμε πως καλό θα είναι να προβλέψετε εξαρχής ποια φυσικά αντικείμενα (κείμενα και κειμενικοί τύποι, γλωσσικό υλικό, έντυπο και ηλεκτρονικό υλικό, πηγές πληροφόρησης, κ.ο.κ.) θα απαιτηθούν για την πραγματοποίηση των επιμέρους στόχων. Εννοείται πως αυτό το σύνολο μπορεί να τροποποιηθεί, να εμπλουτιστεί ή να απλοποιηθεί ανάλογα με τις επιμέρους ανάγκες της προόδου της μαθησιακής διαδικασίας και μετά από τις ενδιάμεσες αξιολογικές και ανατροφοδοτικές διαδικασίες. Στην ενότητα αυτή καλό θα ήταν να περιλαμβάνατε και ενδεχόμενες πλάγιες εισροές από άλλες ειδικότητες (διαθεματικότητα και διεπιστημονικότητα του προγράμματος), οι οποίες ενδέχεται να στηρίζουν την ομαλή εξέλιξη του χρονικού προγραμματισμού. Θα πρέπει για τον λόγο αυτό να συνυπολογίσετε το ανθρώπινο δυναμικό που θα απαιτηθεί για να φέρει σε πέρας τον επιδιωκόμενο γενικό στόχο. Εννοούμε με αυτό πως πέραν από τους μαθητές της τάξης σας μπορεί ενδεχομένως να απαιτηθεί και η συνεργασία με άλλο εκπαιδευτικό προσωπικό (στο πλαίσιο της διεπιστημονικότητας) ή ακόμα και με άλλη σχολική μονάδα (στο πλαίσιο  καινοτόμων δια-σχολικών συμπράξεων).

Είναι αυτονόητο πως ένας ορθολογικός χρονικός προγραμματισμός απαιτεί και τον σαφή καθορισμό του χρόνου έναρξης και λήξης της μαθησιακής ενότητας, καθώς και των χρονικών σημείων ενδιάμεσου ελέγχου της προόδου του χρονοδιαγράμματος, ώστε να καταστεί δυνατή η ενδεχόμενη διορθωτική επέμβαση σε κάθε έναν από τους επιμέρους στόχους.

 

Υπάρχει κάτι ανάλογο σε έτοιμη μορφή;

Η αλήθεια είναι πως δεν ανακαλύψαμε μόλις τον τροχό. Η διαδικασία του χρονοπρογραμματισμού είναι γνωστή εδώ και αρκετές δεκαετίες στη βιομηχανία ως επιχειρησιακό σχέδιο[8]. Και είναι γεγονός πως υπάρχουν μία σειρά από έτοιμες ηλεκτρονικές εφαρμογές, τις οποίες θα μπορούσε κανείς να χρησιμοποιήσει για να προγραμματίσει με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια τη ροή ακόμα και ολόκληρου του σχολικού έτους.

Αυτή η λύση θα απαιτούσε όμως μεγάλο χρόνο προετοιμασίας και εξοικείωσης με το συγκεκριμένο λογισμικό και κρύβει μέσα της την εγγενή δυσκολία της αναπροσαρμογής σε ενδεχόμενες ριζικές τροποποιήσεις των διδακτικών περιστάσεων. Ακόμα, τα λογισμικά που κυκλοφορούν δεν έχουν σχεδιαστεί για τη χρήση τους σε εκπαιδευτικό περιβάλλον, πράγμα που αφήνει ανοικτά ζητήματα σε θέματα παιδαγωγικής ένταξης των διαδικασιών.

Είναι, ωστόσο, αρκετά εύκολο να προσαρμόσει κανείς απλές εφαρμογές, π.χ. εφαρμογές φύλλων εργασίας, στις ανάγκες του σχεδιασμού μαθησιακών δραστηριοτήτων. Ακόμα πιο εύκολο είναι να χρησιμοποιήσετε μία μήτρα χρονοδιαγράμματος, όπως αυτή που παρατίθεται πιο κάτω, ώστε να συμπληρώσετε χειροκίνητα τα απαιτούμενα στοιχεία και να οργανώσετε με τον τρόπο αυτό τη μαθησιακή σας δραστηριότητα.

Βέβαια υπάρχουν μία σειρά από άλλες εναλλακτικές λύσεις για τον προγραμματισμό μιας μαθησιακής δραστηριότητας, όπως οργανογράμματα, mind-maps, αστερίες λογικής συνέχειας, κ.ο.κ. Στόχος μας εδώ δεν είναι να σας προσηλυτίσουμε σε μία συγκεκριμένη μέθοδο προγραμματισμού, αλλά να σας δώσουμε, όπως είπαμε και στην αρχή του κεφαλαίου, ορισμένες ιδέες για την εφαρμογή του ΕΠΣ-ΞΓ, τις οποίες φυσικά μπορείτε να τροποποιήσετε και να συμπληρώσετε σύμφωνα με τις δικές σας ανάγκες. Η προσωπική σας πρωτοβουλία παίζει τον πιο σημαντικό ρόλο στην επιτυχή οργάνωση του υλικού και των δραστηριοτήτων της δικής σας τάξης.

 

Πώς θα μπορούσε να είναι ένα χρονοδιάγραμμα μαθησιακής δραστηριότητας;

Ας προσπαθήσουμε να αναπτύξουμε ένα σχέδιο χρονοδιαγράμματος, αρχικά ως βασική διάταξη, και στη συνέχεια με συγκεκριμένο παράδειγμα.

Ο Πίνακας 1 παρουσιάζει μία τυπική διάταξη χρονοδιαγράμματος. Τα στοιχεία που καταγράφονται είναι: 1) ο Γενικός Στόχος της μαθησιακής δραστηριότητας, 2) οι διαθέσιμες εβδομαδιαίες ώρες διδασκαλίας και 3) το σύνολο των διαθέσιμων ωρών διδασκαλίας. Στη συνέχεια προσφέρεται ο χώρος προγραμματισμού, όπου καταγράφονται α) οι επιμέρους εργασίες (βηματισμοί) και τα προβλεπόμενα κοινωνικά σχήματα εργασίας, β) οι ενδιάμεσοι στόχοι που επιδιώκονται, γ) τα υλικά και οι πηγές που απαιτούνται καθώς και δ) ο χρόνος που αφιερώνεται σε αυτές. Τελευταία εγγραφή είναι η ενδιάμεση αξιολόγηση, η οποία έχει ως σκοπό τον έλεγχο της επίτευξης του συγκεκριμένου επιμέρους στόχου.

Είναι φυσικά αυτονόητο πως ένας χρονοπρογραμματισμός από μόνος του δεν μπορεί να προβλέψει όλες τις παραμέτρους μιας παιδαγωγικής πράξης. Για τον λόγο αυτό καλό θα ήταν να συνοδεύεται ένα τέτοιο χρονοδιάγραμμα και από μια συγκέντρωση των υπόλοιπων στοιχείων που αναφέρθηκαν πιο πάνω, ώστε να περιγραφεί με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια η ιδιαιτερότητα της συγκεκριμένης μαθησιακής δραστηριότητας σε σχέση με τη συγκεκριμένη ομάδα-στόχο.

 

Πίνακας 1  Ενδεικτική Μορφή Χρονοδιαγράμματος

 

Η συμπλήρωση του χρονοδιαγράμματος προσφέρει μια εποπτική διάταξη, η οποία επιτρέπει να παρακολουθείται η χρονολογική πορεία της επίτευξης των επιμέρους στόχων και η επιτυχής περάτωση της μαθησιακής δραστηριότητας στο σύνολό της.

Ακούγεται πολύ αφηρημένο αυτό;

Ας δούμε την ανάπτυξη ενός χρονοδιαγράμματος στην πράξη με συγκεκριμένα παραδείγματα από την καθημερινότητά στη διδασκαλία της ξένης γλώσσας. Τονίζουμε στο σημείο αυτό πως τα συγκεκριμένα παραδείγματα που ακολουθούν είναι απλά ενδεικτικές εφαρμογές και δεν αποτελούν δεσμευτική διαδικασία.

Παράδειγμα για τα Γερμανικά (επίπεδο Α2)

Για το συγκεκριμένο παράδειγμα λαμβάνουμε ως υπόθεση εργασίας πως έχουμε μία τάξη μαθητών ηλικίας περίπου 13 - 15 ετών (Α έως Γ Γυμνασίου, σε κάθετο χωρισμό επιπέδων, όπως προτείνεται από το ΕΠΣ-ΞΓ) που βρίσκονται στο αρχικό στάδιο του επιπέδου Α2, σύμφωνα με το Κ.Ε.Π.Α.

Οι μαθητές καλούνται μέσα σε 5 εβδομάδες να επεξεργαστούν και να καλύψουν ως επικοινωνιακό στόχο τη δεξιότητα μετάδοσης στοιχείων σύγκρισης μεταξύ των πολιτιστικών στοιχείων γερμανόφωνων χωρών και της Ελλάδας. Το κοινωνικό πλέγμα της ομάδας-στόχου περιγράφεται ως ομοιογενές γλωσσικό επίπεδο, οι μαθητές δηλαδή βρίσκονται σε περίπου το ίδιο επίπεδο αρχαρίων Α2 σύμφωνα με το Κ.Ε.Π.Α., ενώ οι δημογραφική κατανομή (αγόρια κορίτσια) θεωρείται πως είναι ομοιόμορφα κατανεμημένη. Το πλήθος των μαθητών ανέρχεται σε περίπου 15 άτομα και ο χώρος διδασκαλίας είναι μια συμβατική αίθουσα σχολείου χωρίς ιδιαίτερες τεχνολογικές υποδομές.

Ο προγραμματισμός της μαθησιακής διαδικασίας στηρίζεται στη θεωρία learning-by-design (L-b-D), η οποία αναλύεται σε μεγαλύτερο βάθος σε επόμενο κεφάλαιο του Οδηγού Σπουδών. Η σειρά των βηματισμών δεν εξαρτάται από τη φυσική διάταξή τους μέσα στον πίνακα, αλλά περιγράφεται από τη σκίαση της εβδομάδας διδασκαλίας. Κατά συνέπεια, η σειρά εγγραφής των βηματισμών δεν είναι κατ ανάγκη η πραγματική σειρά επεξεργασίας ή εφαρμογής του βηματισμού. Αυτό δίνει τη δυνατότητα παλινδρόμησης της ροής του χρονοδιαγράμματος σε περίπτωση που απαιτηθεί κάποια αναπροσαρμογή της ύλης ή της προόδου, μετά από ανατροφοδοτική διαπίστωση.

 


Πίνακας 2: Ενδεικτικό Χρονοδιάγραμμα Γερμανικά, επίπεδο Β1

 

Παράδειγμα 1 (pdf, html)

Παράδειγμα 2 (pdf, html)

Παράδειγμα 3 (pdf, html)

Παράδειγμα 4 (pdf, html)

 


[1] Την ενότητα αυτή του Οδηγού συνέγραψε ο Δημήτρης Ζέππος, καθηγητής Γερμανικής και μέλος της ομάδας σχεδιασμού του ΕΠΣ-ΞΓ.

[2] en: milestone

[3] en: target

[4] en: benchmarking

[5] en: internal audit

[6] en: feedback

[7] en: resources

[8] en: business plan

   
             
 

 Web Developer: A.Sarafantoni  Web Designer: Ch.Frantzeskaki